Het Belgische gevangenissysteem staat op het punt van instorten en heeft dringend noodmaatregelen nodig. Dat waarschuwt Mathilde Steenbergen, de directeur-generaal van het Gevangeniswezen, in een opvallend directe boodschap. Met meer dan 600 gedetineerden die op de grond moeten slapen en 433 openstaande vacatures voor bewakingsassistenten, kan het systeem niet langer functioneren.
Personeel uitgeput door chronisch tekort
‘Iedereen is op’, stelt Steenbergen vast. Het toegewijde gevangenispersoneel werkt onder onhoudbare omstandigheden, waardoor elementaire welzijnswetten voor zowel medewerkers als gedetineerden geschonden worden. De situatie wordt nog nijpender met de opening van de nieuwe gevangenis in Antwerpen en bijkomende detentiehuizen, wat naar schatting 400 extra vacatures creëert.
Politieke compromissen frustreren experts
De topambtenaar uit scherpe kritiek op de politieke besluitvorming. Hoewel minister van Justitie Annelies Verlinden naar de noden luistert, sneuvelen de adviezen van het Gevangeniswezen systematisch tijdens regeringsoverleg. Steenbergen, die eerder voor het kabinet van ex-minister Paul Van Tigchelt werkte, getuigt hoe compromissen op basis van ‘buikgevoel’ de expertise van specialisten overschaduwen.
Vervroegde vrijlating als reddingsboei
Ondanks de politieke gevoeligheid pleit Steenbergen voor vervroegde vrijlating onder strikte voorwaarden. Deze maatregel, die Verlinden al langer voorstelt maar geen regeringssteun vindt, is volgens haar ‘minder dramatisch dan het klinkt’ maar wel cruciaal voor het voortbestaan van het systeem. Ook het voorstel van premier Bart De Wever om wachtenden gratie en een enkelband te geven, ziet ze als onderdeel van de oplossing.
Nieuwe aanpak voor cipiersopleiding
Het Gevangeniswezen hervormt ondertussen de opleiding tot bewakingsassistent. Kandidaten kunnen voortaan kiezen tussen de rol van veiligheidsassistent voor beveiligingstaken of detentiebegeleider voor ondersteuning van gedetineerden. Deze functiedifferentiatie moet de werkdruk verlagen en bijdragen aan zinvolle detentie.
‘Zodra we gedetineerden kunnen begeleiden en hen helpen hun autonomie te behouden, komt dat de maatschappelijke veiligheid ten goede’, legt Steenbergen uit. ‘Dan kunnen ze na hun vrijlating de dingen anders aanpakken dan voorheen.’
De directeur-generaal benadrukt dat noodmaatregelen enkele jaren ademruimte moeten bieden voor structurele hervormingen. ‘Een hervorming vraagt tijd, maar ze moeten er wel dringend aan beginnen.’
