Bron: New Scientist | Methode: Herschreven
Origineel: “Chess can be made fairer by rearranging the pieces”
Chess960 involves shuffling the pieces at the back of the board, and an analysis suggests doing so can increase the complexity of the game to favour white, black or neither player
De eeuwenoude regels van het schaakspel zouden wel eens aan een vernieuwing toe kunnen zijn. Een fysicus heeft ontdekt dat het herschikken van de startposities van schaakstukken het spel niet alleen moeilijker, maar ook eerlijker kan maken.
**Traditionele opstelling zorgt voor voorspelbaarheid**
In het klassieke schaakspel beginnen beide spelers altijd met dezelfde, symmetrische opstelling. Op de achterste rij staan van buiten naar binnen de torens, paarden en lopers, met in het midden de koning en koningin. Deze vaste arrangement heeft eeuwenlang standhouden, maar volgens recent onderzoek brengt het ook belangrijke nadelen met zich mee.
Het grootste probleem van de traditionele opstelling is dat topschakers de beste openingszetten uit het hoofd kunnen leren. Door jarenlange studie en analyse kennen grootmeesters ontelbare openingsvarianten die in de loop der tijd zijn uitgewerkt. Dit kan ertoe leiden dat wedstrijden voorspelbaar en zelfs saai worden, omdat de eerste tientallen zetten vaak al bekend zijn.
**Symmetrie als basis van het probleem**
De symmetrische opstelling van schaakstukken zorgt ervoor dat beide spelers in principe gelijke kansen hebben aan het begin van een partij. Toch ontstaat er al snel een voordeel voor wit, omdat deze speler als eerste mag zetten. Dit eerste-zet-voordeel is in de schaakwereld een bekend fenomeen dat ervoor zorgt dat wit statistisch gezien vaker wint dan zwart.
Door de vaste opstelling kunnen schakers zich bovendien specialiseren in bepaalde openingen. Ze ontwikkelen een uitgebreid repertoire aan gekende zetten en strategieën die automatisch worden toegepast. Dit kan de creativiteit en spontaniteit uit het spel halen, vooral op het hoogste niveau.
**Nieuwe mogelijkheden door herschikking**
De fysicus die dit onderzoek uitvoerde, stelt voor om de startposities van de stukken te variëren. Door de opstelling te wijzigen, zouden spelers gedwongen worden om vanaf de eerste zet zelf na te denken, in plaats van te vertrouwen op uitwendig geleerde openingstheorie.
Een aangepaste opstelling zou verschillende voordelen kunnen bieden. Ten eerste zou het spel complexer worden omdat spelers niet meer kunnen terugvallen op memorisatie van openingszetten. Elke partij zou vanaf het begin uniek zijn, wat meer creativiteit en improvisatie vereist.
Ten tweede zou het spel eerlijker kunnen worden. Door de traditionele voordelen van bepaalde openingskennis weg te nemen, zouden partijen meer afhankelijk worden van het daadwerkelijke schaaktalent van de spelers in plaats van hun geheugen voor openingstheorie.
**Impact op het professionele schaak**
Voor professionele schakers zou een dergelijke verandering revolutionair zijn. Jarenlange studie van openingstheorie zou minder relevant worden, terwijl vaardigheden zoals tactisch inzicht, strategisch denken en improvisatievermogen belangrijker zouden worden.
Het zou ook betekenen dat schaakwedstrijden imprevisibler en spannender zouden kunnen worden voor toeschouwers. In plaats van partijen waarbij de eerste twintig zetten al bekend zijn, zouden alle zetten vanaf het begin betekenisvol en onvoorspelbaar zijn.
**Praktische overwegingen**
Natuurlijk brengt een dergelijke fundamentele verandering ook uitdagingen met zich mee. De schaakwereld is traditioneel en veranderingen worden niet altijd gemakkelijk geaccepteerd. Bovendien zou er een systeem moeten worden ontwikkeld om te bepalen hoe de stukken precies zouden worden herschikt voor elke partij.
**Conclusie**
Het onderzoek van deze fysicus opent interessante perspectieven voor de toekomst van het schaakspel. Door simpelweg de startposities van de stukken te variëren, zou een van ‘s werelds oudste strategiespellen een nieuwe dimensie van complexiteit en eerlijkheid kunnen krijgen. Of de schaakwereld daadwerkelijk bereid zal zijn om zo’n drastische verandering door te voeren, blijft natuurlijk de vraag. Het toont wel aan dat zelfs eeuwenoude spellen nog ruimte hebben voor verbetering en vernieuwing.