Wetenschappers hebben een veelbelovende nieuwe aanpak ontwikkeld om de progressie van ALS (amyotrofische laterale sclerose) te vertragen door gebruik te maken van genetisch gemanipuleerde immuuncellen, bekend als CAR-T cellen.
De ziekte ALS, ook wel bekend als de ziekte van Lou Gehrig, treft jaarlijks honderden Belgen en heeft een dramatische impact op patiënten en hun families. Met een levensverwachting van slechts twee tot vijf jaar na diagnose, zou elke vertraging in de ziekteprogressie een enorm verschil kunnen maken.
Onderzoeker Davide Trotti van het Jefferson Weinberg ALS Center in Pennsylvania legt uit dat het doel niet is om de ziekte te genezen, maar om het verloop ervan significant te vertragen. “Het is geen manier om de ziekte te genezen, maar het doel is om de ziekte af te remmen,” aldus Trotti.
ALS wordt veroorzaakt door het afsterven van motorische neuronen, de zenuwcellen die vrijwillige spieren aansturen. Hoewel er vooruitgang is geboekt bij de behandeling van erfelijke vormen van ALS, vormen deze slechts 5 tot 10 procent van alle gevallen. Voor de sporadische vormen waarvan de oorzaak onbekend is, bestaan er momenteel geen effectieve behandelingen.
Het nieuwe onderzoek richt zich op ontstekingen in de hersenen die bijdragen aan het afsterven van motorische neuronen. Specifiek gaat het om bepaalde immuuncellen genaamd microglia die hyperactief worden. Normaal gesproken beschermen microglia de hersenen tegen infecties en ruimen ze celresten op, maar wanneer ze overactief worden, kunnen ze teveel verbindingen tussen neuronen wegvagen.
Het onderzoeksteam ontdekte dat deze schadelijke microglia veel van een eiwit genaamd uPAR op hun oppervlak hebben. “Ze zijn dus gemarkeerd, en door deze markering te kennen, kunnen we ze opsporen en uit het centrale zenuwstelsel verwijderen,” verklaart Trotti.
Hiervoor gebruiken de onderzoekers CAR-T cellen, immuuncellen die genetisch zijn aangepast om cellen met specifieke eiwitten op hun oppervlak te doden. Deze technologie heeft zich al bewezen bij de behandeling van bepaalde vormen van kanker en wordt nu getest voor een veel breder scala aan aandoeningen.
Laboratoriumtests tonen aan dat CAR-T cellen die gericht zijn op uPAR de schadelijke microglia kunnen elimineren zonder neuronen te beschadigen. Hoewel deze behandeling verloren motorische neuronen niet kan vervangen, is de hoop dat het verdere verliezen sterk zal vertragen.
Momenteel lopen er proeven met muizen die een mutatie hebben waardoor ze een vorm van ALS ontwikkelen. De resultaten worden binnen ongeveer een jaar verwacht. Vanwege de ernst van ALS en het gebrek aan behandelingen, zouden regelgevende instanties trials bij mensen kunnen versnellen als deze resultaten veelbelovend zijn.
Ammar Al-Chalabi van King’s College London, wiens team ook immuungerelateerde therapieën voor ALS heeft getest, toont zich optimistisch: “Het bewijs voor immuundisfunctie bij ALS stapelt zich op. Dit lijkt mij een zeer veelbelovende en interessante benadering.”
De behandeling zou mogelijk ook toepasbaar zijn bij andere neurodegeneratieve aandoeningen, waaronder bepaalde vormen van dementie. CAR-T celtherapie kent wel enkele uitdagingen, zoals mogelijk ernstige bijwerkingen en hoge productiekosten, maar wereldwijd werken teams aan het veiliger en goedkoper maken van deze technologie.
