Bron: NOS Algemeen | Methode: Herschreven
Origineel: “Vijf vragen over Groenland en waarom de VS het wil hebben”
President Trump herhaalde het afgelopen nacht nogmaals: hij wil Groenland hebben. Het Witte Huis had eerder al eens gesuggereerd dat de VS militair geweld daarbij niet uitsluit. Trump stelt dat het hem gaat om de veiligheid van de VS, maar…
President Donald Trump heeft opnieuw zijn verlangen uitgesproken om Groenland te verwerven voor de Verenigde Staten. Het Witte Huis sluit daarbij zelfs militaire actie niet uit, wat tot bezorgdheid leidt bij bondgenoten. Het autonome Deense gebied heeft zowel strategische als economische waarde voor de Amerikanen, maar deskundigen stellen vraagtekens bij de noodzaak van een volledige overname.
Groenland is een autonoom deel van het Koninkrijk Denemarken, dat net als de VS lid is van de NAVO. Trump stelt dat het hem vooral gaat om de Amerikaanse veiligheid, maar experts zien ook andere motieven. Het eiland heeft niet alleen een militair-strategische ligging, maar beschikt ook over aanzienlijke voorraden zeldzame grondstoffen.
Amerikaanse militaire aanwezigheid sinds de Tweede Wereldoorlog
De Verenigde Staten hebben al decennialang een stevige voet aan de grond in Groenland. Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn de Amerikanen militair actief op het eiland, aanvankelijk om Duitse aanvallen te voorkomen. Oude Amerikaanse bases liggen er nog steeds, sommige inmiddels bedolven onder het ijs.
De VS beschikken momenteel over een actieve militaire basis: Pituffik Space Base. Vanuit deze strategische locatie kunnen ballistische raketten worden waargenomen die vanuit Rusland of Europa richting Amerika worden afgevuurd. Een verdrag uit 1951 geeft de Amerikanen bovendien het recht deze basis uit te breiden wanneer zij dat wenselijk achten, mits de Groenlandse bevolking vooraf wordt geraadpleegd.
“Er is dus echt een lange traditie van Amerikaanse aanwezigheid in Groenland”
Louise van Schaik, expert geopolitiek bij Instituut Clingendael, wijst erop dat een volledige inlijving militair gezien niet noodzakelijk is. Er bestaat volgens haar een grote bereidwilligheid om de Amerikanen hun gang te laten gaan op het eiland.
Rijke voorraden zeldzame grondstoffen
Voor Van Schaik ligt de werkelijke Amerikaanse belangstelling vooral bij de grondstoffen. Groenland beschikt over aanzienlijke uranium-voorraden, een element dat slechts in enkele landen ter wereld voorkomt. Door de versnelde sneeuwsmelt worden deze kritieke grondstoffen steeds toegankelijker, hoewel de winning door gebrek aan infrastructuur complex blijft.
Daarnaast herbergt de Groenlandse bodem andere kritieke ruwe materialen die essentieel zijn voor de productie van militaire goederen. Deze elementen kunnen militaire technologieën sterker of lichter maken en zijn, ondanks hun moeilijke winbaarheid, enorm waardevol voor specifieke toepassingen.
Ook Europese landen hebben grote belangstelling voor deze grondstoffen, omdat zij minder afhankelijk willen worden van landen als China. China heeft jarenlang ingezet op mijnbouw en raffinagecapaciteit van zeldzame aardmetalen. Omdat landen deze materialen tijdens conflicten als drukmiddel kunnen inzetten, streeft Europa naar meer zelfvoorzienendheid.
Verschillende strategieën om toegang te krijgen
Een militaire overname is niet de enige manier voor de VS om toegang te krijgen tot de Groenlandse grondstoffen. Denemarken en Groenland staan niet per se afwijzend tegenover Amerikaanse mijnbouwactiviteiten, maar willen wel vooraf duidelijke afspraken over veilige winning die de gezondheid van de lokale bevolking niet in gevaar brengt.
Van Schaik wijst op verschillende drukmiddelen die de VS inzetten: militaire dreigementen, voorstellen om het eiland te kopen, en pogingen om voorkeursbehandeling voor Amerikaanse bedrijven af te dwingen. Deze laatste strategie werd ook toegepast bij de grondstoffendeal met Oekraïne, waarbij grondstoffen werden geruild voor militaire bescherming.
Meer dan alleen grondstoffen
De Amerikaanse interesse gaat verder dan materiële belangen. Groenland ligt strategisch aan belangrijke scheepvaartroutes tussen verschillende werelddelen. Bovendien speelt de factor van invloedssferen mee – met Groenland erbij zou de VS er maar liefst 2.166.000 vierkante kilometer op vooruitgaan, ruim 51 keer de oppervlakte van Nederland.
- Strategische ligging voor raketsurveillance
- Rijke voorraden uranium en zeldzame aardmetalen
- Belangrijke scheepvaartroutes door klimaatverandering
- Uitbreiding van Amerikaanse invloedssfeer
Diplomatieke pogingen om crisis te bezweren
De internationale gemeenschap reageert bezorgd op Trumps uitlatingen. De NAVO overweegt een Groenlandmissie om de Amerikaanse president tevreden te stellen en militaire actie te ontmoedigen. De Deense minister van Buitenlandse Zaken zal volgende week op bezoek gaan bij zijn Amerikaanse collega Rubio.
Ondanks de Amerikaanse dreigementen geven Denemarken en Groenland zich niet zomaar gewonnen. Eerder wisten zij al Chinese pogingen om vliegvelden te openen voor grondstofwinning te blokkeren, in samenwerking met de Verenigde Staten.
Wat betekent dit?
De Amerikaanse belangstelling voor Groenland illustreert de groeiende geopolitieke spanning rond kritieke grondstoffen en strategische locaties. In een wereld waar technologische suprematie en militaire macht steeds meer afhangen van zeldzame materialen, wordt controle over deze bronnen cruciaal.
De komende weken zullen cruciaal zijn om te zien of diplomatieke inspanningen erin slagen de crisis te bezweren, of dat Trumps retoriek daadwerkelijk tot escalatie leidt binnen de NAVO-alliantie.