Bron: NOS Algemeen | Methode: Herschreven
Origineel: “Sneeuw hoort bij Nederlandse winter, maar wordt steeds zeldzamer”
Sneeuwpret, ontregelde treinen, files door glibberende auto's en noodgedwongen thuiswerken of niet naar school kunnen vanwege sneeuw. Het is alweer even geleden dat we dit hebben meegemaakt, in 2021 voor het laatst, maar toch hoort het eigenlijk bij de Nederlandse…
Sneeuwpret in de tuin, ontregelde treinen, files door gladde wegen en onverwachte thuiswerkdagen: het winterse tafereel dat Nederland deze week beleeft, is alweer even geleden. De laatste keer dat ons buurland substantiële sneeuwval kende, dateert van 2021. Een opvallende vaststelling in een land waar sneeuw traditioneel hoorde bij het winterlandschap.
**Meetbare achteruitgang sinds jaren vijftig**
“Sneeuw is sowieso iets wat niet elke winter voorkomt, ook vroeger niet”, nuanceert klimaatexpert Peter Siegmund van het Nederlandse weerinstituut KNMI. “Maar het komt deze eeuw gewoon nog minder vaak voor.” De cijfers liegen er niet om: grafieken vanaf de jaren vijftig tonen een duidelijke trend. “Vroeger waren er beduidend meer piekjes met sneeuw dan in deze eeuw. Dat hebben we gewoon gemeten.”
De oorzaak ligt voor de hand: klimaatverandering. De temperatuur steeg met twee graden Celsius, wat ingrijpende gevolgen heeft voor het Nederlandse winterweer. “Er valt meer regen, vooral in de winter. We hebben deze eeuw pas één keer een koudegolf gehad. In de vorige eeuw was dat ongeveer om de drie jaar”, aldus Siegmund.
**Noordoostenwind wordt warmer**
Bijzonder opmerkelijk is de evolutie van de laagste temperaturen. Het KNMI stelt vast dat deze de afgelopen decennia aanzienlijk hoger worden. “Dat zijn de noordoostenwinden, die warmen het meest op doordat Noordoost-Europa en Rusland sneller opwarmen dan andere delen van de wereld”, legt Siegmund uit.
Bovendien verandert het windpatroon zelf. “We zien ook dat de wind tegenwoordig minder vaak uit die hoek komt. Dat telt allemaal mee bij het minder vaak voorkomen van winterkou. En áls die kou dan voorkomt, is hij dus minder koud dan vroeger, doordat de wind uit die richting warmer is.”
**Nederlandse natuur gebaat bij echte winter**
Paradoxaal genoeg is de huidige koude periode eigenlijk gunstig voor de Nederlandse flora en fauna. Bioloog Arnold van Vliet van Wageningen Universiteit benadrukt: “In zijn algemeenheid kun je zeggen dat de soorten die van nature voorkomen in Nederland gebaat zijn bij normale wintertemperaturen.”
De schadelijke factor zijn juist de relatief hoge temperaturen die steeds vaker optreden. Afgelopen december nog werden warmterecords gebroken, wat problematisch is voor dieren in winterrust. “Op zulke dagen gebruiken dieren in winterrust meer energie. Dat verzwakt ze”, aldus Van Vliet, omdat ze sneller door hun reserves heen gaan.
Dit geldt niet enkel voor zoogdieren zoals egels, maar ook voor padden, kikkers en een groot deel van alle insecten die in winterrust gaan. De huidige winterse periode biedt hen dus een welkome adempauz, al hangt veel af van hoe de winter verder evolueert.
**Temperatuurschommelingen als grootste bedreiging**
Van Vliet waarschuwt voor het gevaar van extreme temperatuurwisselingen. Als op de huidige koude periode opnieuw een relatief warme fase volgt, zoals begin december, is dat slecht nieuws voor de natuur. “We vermoeden dat grote temperatuurschommelingen negatief doorwerken.”
**Kleine vogels onder druk**
Niet alle diersoorten profiteren echter van de koude. Kleine vogels zoals winterkoninkjes en pimpelmezen hebben het bijzonder zwaar tijdens sneeuwperiodes. Deze vogeltjes blijven ‘s nachts warm door hun borstspieren te laten trillen, een energieverslindend proces.
Het resultaat is dramatisch: soms vallen ze in één koude nacht 10 tot 20 procent af in gewicht. De volgende dag moeten ze dit tekort weer aanvullen, maar dat is geen sinecure. De dagen zijn kort, waardoor ze weinig tijd hebben om te foerageren. Bovendien ligt veel voedsel verscholen onder de sneeuw.
**Vooruitzichten voor komende dagen**
Voor de Nederlandse kleine vogels is er voorlopig geen beterschap in zicht. Siegmund verwacht dat het winterweer aanhoudt: “Er is voor met name woensdag en vrijdag neerslag verwacht en woensdag valt die neerslag vooral in de vorm van sneeuw. En pas na het weekend zie je dat de temperatuur weer boven nul blijft.”
**Toekomstperspectief**
Op langere termijn lijkt de trend duidelijk: met de voortschrijdende opwarming van de aarde zullen sneeuwperiodes in Nederland alleen maar zeldzamer worden. Voor winterkoninkjes en pimpelmezen betekent dit waarschijnlijk een makkelijker bestaan, terwijl andere soorten die gebaat zijn bij traditionele winters het moeilijker zullen krijgen.
De huidige sneeuwval biedt zo een laatste glimp van wat ooit een normaal onderdeel was van de Nederlandse winter, maar steeds meer een zeldzaamheid wordt in een veranderend klimaat.