Bron: NOS Algemeen | Methode: Herschreven
Origineel: “Dagenlang onrust in Iran: staan er nieuwe massaprotesten op stapel? “
President Trump heeft op zijn eigen platform Truth Social zijn steun uitgesproken voor de demonstranten in Iran. Daar zegt hij dat als Iran niet stopt met het "gewelddadig doden van demonstranten" de Verenigde Staten "hen zullen komen redden". "We zijn…
Voor de vierde dag op rij gaan Iraniërs de straat op uit protest tegen de economische malaise die het land teistert. Wat begon als een actie van winkeliers in hoofdstad Teheran tegen de torenhoge inflatie, is inmiddels uitgegroeid tot landswijde demonstraties waarbij al zeven doden zijn gevallen.
**Economische crisis als katalysator**
De huidige onrust vindt haar oorsprong in de economische wanhoop die veel Iraniërs ervaren. Afgelopen zondag legden winkeliers in Teheran het werk neer uit protest tegen de inflatie die het land al maandenlang in een wurggreep houdt. De Iraanse munt heeft binnen zes maanden tijd de helft van zijn waarde verloren – een directe gevolg van de sancties die westerse landen hebben opgelegd vanwege Irans vermeende kernwapenprogramma.
Vooral de bazari’s – traditionele winkeliers met winkels op marktpleinen in stadscentra – worden hard getroffen door deze economische crisis. Hun geïmporteerde producten zijn flink duurder geworden, wat hun handelspositie ondermijnt. Na de eerste protesten in Teheran volgden winkeliers in andere, kleinere steden al snel het voorbeeld.
De demonstraties hebben inmiddels een bredere basis gekregen. Studenten en jonge werkloze mannen hebben zich bij de beweging aangesloten, wat de protesten een meer diverse samenstelling geeft dan in het begin.
**Herinneringen aan 2022**
De huidige onrust roept herinneringen op aan de massaprotesten van 2022, die uitbraken na de dood van de 22-jarige Mahsa Amini. Zij overleed nadat ze door de moraalpolitie was gearresteerd omdat ze zich vermeend niet aan de Iraanse kledingvoorschriften had gehouden. Die protesten werden echter hard neergeslagen door het regime, waarbij tientallen demonstranten ter dood werden veroordeeld.
Iran-deskundige Peyman Jafari wijst erop dat de huidige demonstraties nog niet de omvang van die van 2022 hebben bereikt, maar dat ze wel het potentieel hebben om uit te groeien tot iets groters. “De potentie hebben ze zeker: de inflatie is voor iedereen een probleem, waar je ook vandaan komt”, aldus Jafari.
Toch is hij voorzichtig in zijn inschatting. “Iraniërs hebben gezien dat zelfs de protesten van drie jaar geleden niet tot de val van het regime hebben geleid. En ze hebben deze zomer nog een oorlog met Israël meegemaakt. Veel mensen hopen op fundamentele verandering, maar vrezen voor escalatie.”
**Persoonlijke risico’s en moed**
Iraanse activiste Nassim Azimi in Nederland, die regelmatig contact heeft met Iraniërs in het thuisland, bevestigt de voorzichtigheid onder potentiële demonstranten. “Als je als demonstrant op een zwarte lijst komt raak je je baan, je inkomen, je hele leven kwijt”, legt ze uit.
Desondanks hoort ze ook verhalen van Iraniërs die eerder niet de straat op gingen maar nu wel het risico nemen. Een opvallend voorbeeld is een vriendin met kleine kinderen: “Zij en haar partner demonstreren om en om voor het geval één van hen opgepakt wordt.”
**Trump’s dreigementen**
De internationale dimensie van de crisis kreeg een nieuwe wending toen president Trump op zijn platform Truth Social zijn steun uitsprak voor de demonstranten. Hij waarschuwde dat als Iran niet stopt met het “gewelddadig doden van demonstranten”, de Verenigde Staten “hen zullen komen redden”. “We zijn klaar voor actie”, schreef Trump, zonder verder toe te lichten wat hij daarmee bedoelt.
Volgens Iran-expert Jafari grijpt het Iraanse regime dergelijke dreigementen vooral aan als excuus om militairen hard te laten ingrijpen. Het bewind stelt regelmatig dat de VS betrokken is bij een complot van westerse landen tegen Iran. Een lid van de Iraanse veiligheidsraad beweerde vandaag nog op X dat de Verenigde Staten en Israël de demonstraties zouden aanwakkeren.
Activiste Azimi merkt op dat veel Iraniërs ook niet zitten te wachten op Amerikaanse inmenging. “Men is blij als het regime geraakt wordt”, zegt ze. “Maar de revolutie moet in Iran van binnenuit komen.”
**Regeringsreactie en toekomstperspectief**
De regering van president Pezeshkian lijkt zich vooralsnog constructiever op te stellen dan tijdens de protesten van 2022. Pezeshkian uitte deze week nog de wens om met de demonstranten in gesprek te gaan – een opvallend andere toon dan zijn voorgangers.
Het fundamentele probleem blijft echter bestaan: zolang de sancties van kracht blijven, zal Iran last houden van de hoge inflatie. Om daar structureel iets aan te doen, zou Iran opnieuw moeten onderhandelen met de Verenigde Staten over het kernprogramma.
Volgens Jafari is dat echter nog heel lastig. “De huidige regering staat misschien open voor een gesprek, maar genoeg hardliners in Iran, de VS en Israël niet”, analyseert hij. “Er moeten grote keuzes gemaakt worden […] en er heerst nu vooral besluiteloosheid.”
**Vooruitblik**
De komende dagen zullen cruciaal zijn voor de verdere ontwikkeling van de protesten. Terwijl het regime zoekt naar manieren om “de geest weer in de fles te krijgen”, groeit de economische druk op gewone Iraniërs. Of de demonstraties zullen uitgroeien tot een nieuwe massabeweging hangt af van verschillende factoren: de reactie van het regime, de economische ontwikkelingen en de bereidheid van Iraniërs om ondanks de risico’s hun stem te laten horen.