Bron: | Methode: Deep Research
Origineel: “China koopt haven van Hamburg voor 99 jaar”
China koopt haven van Hamburg voor 99 jaar
**
## De stille verovering van Europa’s poorten
Wanneer massale containerschepen van Cosco Shipping aanmeren in de haven van Rotterdam, Hamburg of Antwerpen, zien de meeste Europeanen niet meer dan gewone handelsactiviteit. Maar achter deze alledaagse logistieke operaties speelt zich een veel complexere geopolitieke dans af. China, de wereldwijde handelsgigant, investeert systematisch in de kritieke infrastructuur van Europa – en de haven van Hamburg is daarvan het meest recente en opvallende voorbeeld.
In oktober 2022 kreeg het Chinese staatsbedrijf Cosco, ondanks hevig politiek verzet, toestemming om een belang van 24,9{8f6ef3fefdd3949173f51d7e15f2cf03cb58c7ea335d12bfe2cd63ab2ecce744} te verwerven in een terminal van de Hamburgse haven. Oorspronkelijk wilde Cosco 35{8f6ef3fefdd3949173f51d7e15f2cf03cb58c7ea335d12bfe2cd63ab2ecce744} van de aandelen, maar politieke druk zorgde ervoor dat dit werd teruggeschroefd tot nét onder de 25{8f6ef3fefdd3949173f51d7e15f2cf03cb58c7ea335d12bfe2cd63ab2ecce744}-grens – de drempel waarbij een aandeelhouder invloed krijgt op strategische beslissingen.
Deze deal is echter slechts het topje van de ijsberg van China’s systematische kapitaaloffensief in Europa.
## Wat is eigenlijk een havenaandeel?
Om de impact van deze Chinese investeringen te begrijpen, moeten we eerst uitleggen wat het betekent als een buitenlands bedrijf aandelen koopt in een haven.
Moderne havens zijn complexe ecosystemen die bestaan uit verschillende terminals, elk gespecialiseerd in specifieke soorten cargo – containers, bulk, olie, auto’s. Elk van deze terminals kan eigendom zijn van verschillende partijen: de staat, private investeerders, of internationale bedrijven. Wanneer Cosco een belang neemt in een containerterminal, krijgt het bedrijf niet alleen fysieke overslagcapaciteit, maar ook inzicht in goederenstromen, klantgegevens en strategische handelsinformatie.
Een havenaandeel van 24,9{8f6ef3fefdd3949173f51d7e15f2cf03cb58c7ea335d12bfe2cd63ab2ecce744} betekent dus veel meer dan alleen financiële winst. Het geeft toegang tot cruciale logistieke data, handelstrends en – in tijden van crisis – potentiële controle over kritieke toevoerlijnen.
## China’s havenimperium in cijfers
De Duitse deal is onderdeel van een veel breder patroon. Chinese bedrijven hebben de afgelopen twee decennia systematisch posities opgebouwd in vrijwel alle belangrijke Europese havens:
**Rotterdam** – Europa’s grootste haven – telt Chinese investeringen in verschillende terminals. Cosco heeft er al jaren een sterke aanwezigheid en China is goed voor ongeveer een kwart van alle containerstromen.
**Antwerpen-Zeebrugge** ziet eveneens groeiende Chinese participatie, waarbij staatsbedrijven niet alleen investeren in terminal capaciteit, maar ook in gerelateerde logistieke diensten.
**Piraeus in Griekenland** is misschien wel het meest opvallende voorbeeld: daar bezit Cosco sinds 2016 een controlerende participatie van 67{8f6ef3fefdd3949173f51d7e15f2cf03cb58c7ea335d12bfe2cd63ab2ecce744} in de havenautoriteit zelf – niet alleen een terminal, maar feitelijk de hele haven.
In totaal hebben Chinese bedrijven investeringen gedaan in meer dan 15 Europese havens, van Spanje tot Polen. Dit netwerk van strategische posities geeft China een ongekende invloed op de Europese logistieke infrastructuur.
## De geopolitieke dimensie: meer dan handel alleen
Waarom zijn deze investeringen zo controversieel? Het antwoord ligt in China’s unieke staatskapitalistische model. Anders dan westerse multinationals opereren Chinese staatsbedrijven zoals Cosco niet uitsluitend vanuit commerciële motieven.
**Militaire wetgeving**: De Chinese Nationale Veiligheidswet van 2017 verplicht alle Chinese bedrijven om mee te werken met inlichtingendiensten wanneer daarom wordt gevraagd. Dit betekent dat elk Chinese bedrijf in potentie een verlengstuk kan zijn van de Chinese staat.
**Dual-use karakter**: Havens zijn niet alleen commerciële knooppunten, maar ook cruciale militaire infrastructuur. In oorlogstijd gebruiken NAVO-landen Europese havens voor de aanvoer van militair materieel. Chinese controle over delen van deze infrastructuur roept daarom veiligheidsvragen op.
**Economische afhankelijkheid**: Door strategische posities in te nemen in kritieke infrastructuur, creëert China hefbomen die in tijden van conflict kunnen worden ingezet. Als Chinese bedrijven hun activiteiten zouden stopzetten, zou dit ernstige gevolgen hebben voor Europese handel en economie.
## Bondskanselier Scholz: de lonely rider
De goedkeuring van de Hamburgse deal was bijzonder controversieel vanwege de rol van Duitse bondskanselier Olaf Scholz. Terwijl zes van zijn eigen ministeries zich uitspraken tegen de transactie, en zowel coalitiepartners als de Europese Commissie hun bezwaren uitten, bleef Scholz vasthouden aan de deal.
Deze houding past in Scholz’ bredere China-strategie. Als voormalig burgemeester van Hamburg kent hij het belang van Chinese handel voor de Duitse economie uit eerste hand. China is Duitslands belangrijkste handelspartner, en de Hamburgse haven verwerkt ongeveer een derde van alle Chinese containers die Europa binnenkomen.
Critici wijzen er echter op dat Scholz’ pragmatische benadering de lange-termijn veiligheidsbelangen van Duitsland en Europa ondergraaft. De timing van de deal – midden in de Oekraïne-oorlog en op een moment van groeiende geopolitieke spanningen – maakte de beslissing extra gevoelig.
## Het Belt and Road netwerk: China’s globale strategie
De Europese haveninvesteringen moeten worden gezien in de context van China’s ambitieuze Belt and Road Initiative (BRI), het internationale infrastructuurproject dat soms wordt omschreven als een moderne zijderoute.
Sinds 2013 heeft China via de BRI honderden miljarden dollars geïnvesteerd in infrastructuurprojecten wereldwijd. Het doel is het creëren van een netwerk van handelsroutes en logistieke knooppunten die alle wegen naar Beijing laten leiden.
**Europese BRI-projecten** omvatten niet alleen haveninvesteringen, maar ook spoorwegen, energieprojecten en telecom-infrastructuur. Landen zoals Griekenland, Italië, Portugal en verschillende Oost-Europese staten hebben BRI-akkoorden getekend.
**De 17+1 samenwerking** tussen China en Centraal- en Oost-Europese landen heeft geleid tot miljarden aan Chinese investeringen in de regio, vaak in ruil voor diplomatieke steun voor Chinese posities in internationale fora.
## Reacties vanuit Brussel: te weinig, te laat?
De Europese Unie heeft geleidelijk haar bezorgdheid geuit over Chinese investeringen in strategische sectoren. In 2020 introduceerde de EU een investeringsscreeningmechanisme dat lidstaten helpt bij het beoordelen van buitenlandse overnames.
**De nieuwe instrumenten** omvatten:
– Screening van buitenlandse directe investeringen in strategische sectoren
– Anti-coercive maatregelen tegen economische dwang
– Diversificatie-initiatieven om afhankelijkheid van China te verminderen
Maar critici stellen dat deze maatregelen te laat komen en te zwak zijn. Veel Chinese investeringen vonden plaats vóór deze regels bestonden, en de implementatie verschilt sterk per lidstaat.
## De Nederlandse situatie: Rotterdam in het vizier
Nederland, als thuisbasis van Europa’s grootste haven, staat centraal in deze discussie. Chinese bedrijven hebben aanzienlijke investeringen gedaan in Rotterdam, en China is een van de belangrijkste handelspartners.
**Economische realiteit**: Ongeveer 25{8f6ef3fefdd3949173f51d7e15f2cf03cb58c7ea335d12bfe2cd63ab2ecce744} van alle containers in Rotterdam heeft een Chinese oorsprong of bestemming. Een plotselinge stop van deze handel zou dramatische gevolgen hebben voor de Nederlandse economie.
**Veiligheidsdilema**: Tegelijkertijd maakt Rotterdam deel uit van de kritieke NAVO-infrastructuur. Tijdens de Koude Oorlog was de haven een cruciaal knooppunt voor Amerikaanse militaire aanvoer naar Europa.
**Beleidsdilema**: Nederlandse beleidsmakers worstelen met de balans tussen economische belangen en veiligheidsoverwegingen. Volledige uitsluiting van Chinese bedrijven zou economisch kostbaar zijn, maar verdere integratie vergroot de afhankelijkheid.
## Alternatieven en tegenstrategieën
Europese landen en de EU als geheel zoeken naar manieren om de Chinese invloed te beperken zonder de economische voordelen van handel op te geven.
**Haven-allianties**: Verschillende Europese havens werken samen om hun onderhandelingspositie tegenover Chinese partners te versterken. Door gezamenlijk op te treden kunnen ze betere voorwaarden bedingen.
**Diversificatie-initiatieven**: Programma’s om handelsbetrekkingen te diversifiëren en minder afhankelijk te worden van Chinese handel en investeringen.
**Eigen champions**: Ondersteuning van Europese logistieke bedrijven die kunnen concurreren met Chinese staatsondernemingen.
**Reciprociteit**: Eisen dat China haar eigen markten opent voor Europese investeringen in ruil voor toegang tot Europese infrastructuur.
## De toekomst: naar een nieuwe evenwicht?
De Chinese expansie in Europese havens zet een fundamentele trend in gang die de komende jaren zal doorzetten. Verschillende scenario’s zijn mogelijk:
**Scenario 1: Verdere integratie** – Chinese bedrijven blijven investeren in Europese infrastructuur, wat leidt tot diepere economische verwevenheid maar ook grotere afhankelijkheid.
**Scenario 2: Gefaseerde ontkoppeling** – Europa neemt geleidelijk maatregelen om Chinese invloed terug te dringen, wat economische kosten met zich meebrengt maar de strategische autonomie vergroot.
**Scenario 3: Gereguleerde samenwerking** – Ontwikkeling van nieuwe regels en kaders die Chinese investeringen mogelijk maken binnen duidelijke grenzen en met adequate waarborgen.
## Conclusie: Europa op een kruispunt
De Chinese investering in de haven van Hamburg symboliseert een bredere uitdaging waarmee Europa wordt geconfronteerd: hoe om te gaan met de economische macht van een systemische rivaal die zowel partner als concurrent is.
De keuzes die nu worden gemaakt, zullen decennia lang doorwerken. Complete isolatie van China is noch economisch haalbaar noch strategisch wenselijk. Maar ongecontroleerde Chinese expansie in kritieke infrastructuur brengt reële risico’s met zich mee voor Europese soevereiniteit en veiligheid.
De sleutel ligt in het vinden van een evenwicht: maximaal profiteren van economische kansen terwijl strategische kwetsbaarheden worden geminimaliseerd. Dit vereist niet alleen betere regelgeving en screening, maar ook een coherente Europese strategie die economische en veiligheidsbelangen in balans brengt.
De haven van Hamburg is misschien in Chinese handen, maar de toekomst van Europa’s strategische autonomie ligt nog steeds in Europese handen – als er tenminste snel en besluitvaardig wordt gehandeld.
**