Van New York tot Teheran: hoe een Iraanse arts via Instagram levens probeert te redden tijdens de bloedige protesten

Wanneer de telefoon van dokter Kayvan Mirhadi trilt, kan dat een bericht zijn over leven of dood. Vanuit het Clifton Spring Hospital in de staat New York ontvangt hij dagelijks honderden berichten van gewonde demonstranten in Iran, een land dat grotendeels is afgesloten van de buitenwereld. Met meer dan 1,3 miljoen volgers op Instagram geeft hij stapsgewijze instructies over hoe je een schotwond in de borst moet behandelen of wat je moet doen bij oogletsel door hagel. Het is telemedicine in zijn meest extreme vorm: medische hulp verlenen aan mensen die niet naar het ziekenhuis durven omdat ze daar gearresteerd kunnen worden.

Terwijl Iran wordt geteisterd door de grootste protestgolf sinds 2022, ontvouwt zich een humanitaire crisis die grotendeels verborgen blijft voor de buitenwereld. De in de VS gevestigde mensenrechtenorganisatie HRANA spreekt van meer dan 500 doden, maar dokter Mirhadi vermoedt dat het werkelijke aantal veel hoger ligt. “Ik krijg gruwelijke berichten over mensen die worden neergeschoten terwijl ze vreedzaam demonstreren,” vertelt hij. “Ik heb beelden gezien van zeer gerichte sluipschutterschoten. Ze schieten mensen direct in hun hoofd, hart en ogen, vaak jonge mensen.”

De vonk die Iran in brand zette

De huidige protesten, die eind december 2025 begonnen, werden aanvankelijk aangewakkerd door economische wanhoop. De Iraanse rial kelderde in waarde, waardoor gewone burgers hun koopkracht zagen verdampen. Maar al snel transformeerde de economische frustratie in een bredere volksopstand tegen het islamitische regime. Demonstranten scanderen nu “Dood aan Khamenei” en “Lang leve de sjah” – leuzen die directe aanvallen zijn op de fundamenten van de Islamitische Republiek.

Dit patroon is niet nieuw. In 2022 gingen Iraniërs massaal de straat op na de dood van Jina Mahsa Amini, een 22-jarige vrouw die stierf in hechtenis van de zedenpolitie omdat ze haar hoofddoek niet correct zou hebben gedragen. Die protesten, bekend onder de slogan “Vrouw, Leven, Vrijheid”, kostten volgens de Verenigde Naties aan meer dan 378 mensen het leven. Het regime sloeg de opstand neer, maar de onderliggende onvrede bleef sluimeren.

Wat de huidige situatie bijzonder maakt, is de schaal en de snelheid waarmee het geweld escaleert. Volgens Amnesty International en Human Rights Watch zijn tussen 31 december 2025 en 3 januari 2026 minstens 28 demonstranten en omstanders gedood in dertien steden verspreid over acht provincies. Recentere schattingen spreken van bijna 200 doden, mogelijk veel meer. De protesten hebben zich uitgebreid naar alle 31 provincies van Iran, met meer dan 570 geregistreerde demonstraties.

Ziekenhuizen als gevarenzone

In normale omstandigheden is een ziekenhuis een veilige haven voor gewonden. In het huidige Iran zijn medische faciliteiten echter uitgegroeid tot conflictzones waar demonstranten evenveel te vrezen hebben van de veiligheidsdiensten als van hun verwondingen. Medewerkers van verschillende ziekenhuizen in Iran hebben aan de BBC verteld dat hun faciliteiten volledig overweldigd zijn door doden en gewonden.

“Er was niet eens tijd voor reanimatie,” vertelde een medisch werker aan de BBC. “Er waren directe schoten in de hoofden van jonge mensen, in hun harten ook.”

Een oogziekenhuis in Teheran is in crisismodus gegaan vanwege de toestroom van patiënten met oogletsel door metalen hagel. Twee medische werkers die met de BBC spraken, bevestigden dat ze schotwonden behandelden van zowel scherpe munitie als hagel – een indicatie dat veiligheidstroepen verschillende soorten dodelijk geweld inzetten tegen demonstranten.

Nog schokkender zijn de berichten uit de westelijke stad Malekshahi. Volgens de Iraanse reformistische krant Ham-Mihan blokkeerden veiligheidstroepen bloeddonaties en haalden gewonde demonstranten uit het Imam Khomeini Ziekenhuis in de provinciale hoofdstad Ilam, zonder dat zij medische zorg konden ontvangen. Troepen vielen het ziekenhuis binnen met traangas en jachtgeweren, sloegen deuren in en mishandelden medisch personeel. Getuigen vertelden dat de troepen ook probeerden de lichamen van gedode demonstranten mee te nemen om publieke rouwceremonies te voorkomen.

In de noordelijke stad Rasht werden volgens bronnen 70 lichamen naar het Poursina Ziekenhuis gebracht, maar het mortuarium zat vol. Families moesten omgerekend ongeveer 7.000 dollar betalen om de lichamen van hun dierbaren vrij te krijgen voor begrafenis – een astronomisch bedrag in een land waar de gemiddelde maandloon een fractie daarvan bedraagt.

Wat is telemedicine en hoe werkt het in crisissituaties?

Telemedicine, of telegeneeskunde, is het verlenen van medische zorg zonder dat arts en patiënt fysiek bij elkaar zijn. In normale omstandigheden denken we hierbij aan videoconsulten met de huisarts of het op afstand monitoren van chronisch zieke patiënten. Maar in crisissituaties zoals de Iraanse protesten krijgt telemedicine een heel andere dimensie.

Dokter Mirhadi heeft, zoals hij zelf zegt, “creatieve manieren gevonden om mensen te helpen via Instagram.” Op zijn pagina staan stapsgewijze instructies voor het behandelen van kogelwonden, brandwonden en oogletsel. Wanneer demonstranten hem foto’s en beschrijvingen van hun verwondingen sturen, beoordeelt hij de ernst en geeft hij advies: kan dit thuis behandeld worden, of moet de persoon naar een ziekenhuis?

Het proces is verre van ideaal. Door de slechte internetverbinding in Iran kunnen video’s en foto’s vaak niet verstuurd worden. Mirhadi werkt regelmatig met geschreven berichten vol gruwelijke details, waarbij hij moet inschatten hoe ernstig een verwonding is zonder deze te kunnen zien. “Er zijn dingen die je zelf kan verplegen,” legt hij uit, “maar ook ontvang ik foto’s van zware verwondingen waarmee je echt naar het ziekenhuis moet. Waar mogelijk verwijs ik ze door naar betrouwbare artsen in de buurt en anders zeg ik: verzin maar een verhaal, bedenk een smoes.”

Die “smoes” is cruciaal. Demonstranten die met schotwonden naar een officieel ziekenhuis gaan, lopen het risico geïdentificeerd en later gearresteerd te worden. Veiligheidsdiensten komen zomaar ziekenhuizen binnen, noteren elk detail van gewonde patiënten. Voor veel demonstranten is naar het ziekenhuis gaan letterlijk hun grootste angst.

Geheime klinieken in huiskamers

Als reactie op de onveiligheid van officiële ziekenhuizen ontstaat er een schaduwsysteem van medische zorg. “Er zijn medische initiatieven in huiskamers op geheime plekken met betrouwbare artsen, waar ze nu ook operaties uitvoeren,” vertelt Mirhadi. Deze improviseerde klinieken opereren volledig ondergronds, buiten het zicht van de autoriteiten.

De risico’s voor het medisch personeel dat hieraan meewerkt zijn enorm. Ook zij kunnen gearresteerd worden als duidelijk wordt dat ze demonstranten helpen. Het is een directe confrontatie tussen de medische ethiek – de plicht om iedereen te helpen die zorg nodig heeft – en de repressieve realiteit van het Iraanse regime.

Deze situatie roept fundamentele vragen op over medische ethiek onder repressieve omstandigheden:

• De plicht tot hulpverlening: Artsen leggen een eed af om iedereen te helpen, ongeacht wie ze zijn of wat ze gedaan hebben. Maar wat als die hulp de arts zelf in gevaar brengt?
• Neutraliteit van ziekenhuizen: Volgens het internationaal humanitair recht moeten medische faciliteiten neutraal terrein zijn. Het binnenvallen van ziekenhuizen door veiligheidstroepen is een ernstige schending van deze norm.
• Het recht op gezondheid: Ieder mens heeft recht op de best mogelijke gezondheidszorg. Het blokkeren van bloeddonaties en het weghalen van patiënten uit ziekenhuizen zijn directe aanvallen op dit fundamentele recht.

De digitale strijd: internet als wapen en levenslijn

De Iraanse autoriteiten hebben een vrijwel volledige internetblokkade opgelegd sinds de protesten escaleerden. Deze digitale afsluiting dient meerdere doelen: het voorkomt dat demonstranten zich kunnen organiseren, het blokkeert de stroom van bewijs van mensenrechtenschendingen naar de buitenwereld, en het isoleert gewonde demonstranten van hulpbronnen zoals dokter Mirhadi.

“Sinds begin vorige week kreeg ik dagelijks ongeveer honderd tot 200 berichten,” vertelt Mirhadi. “Maar donderdag werd het snel veel serieuzer. Binnen een uur kwamen er ruim 200 berichten binnen en toen ging plotseling alles op zwart. Ik maak me zorgen over de mensen die ik niet heb kunnen helpen.”

Demonstranten proberen de blokkade te omzeilen via VPN’s (Virtual Private Networks) en Starlink, het satellietinternetnetwerk van Elon Musk. Maar ook dit is gevaarlijk: het gebruik van deze technologieën is strafbaar in Iran. “Zelfs als mensen me bereiken zeggen ze: deel dit alsjeblieft niet,” aldus Mirhadi. “Het is meteen verdacht als je wel online bent.”

Desondanks sijpelen video’s en getuigenissen door naar de buitenwereld. Deze digitale bewijslast is cruciaal voor het documenteren van mensenrechtenschendingen. Organisaties zoals Amnesty International en Human Rights Watch baseren hun rapporten deels op dit materiaal. Het vormt ook de basis voor mogelijke toekomstige vervolging van verantwoordelijken voor oorlogsmisdaden of misdaden tegen de menselijkheid.

De internationale reactie en geopolitieke context

De internationale gemeenschap kijkt met groeiende bezorgdheid naar de situatie in Iran. De Amerikaanse president Trump heeft herhaaldelijk gedreigd met militair ingrijpen als het regime demonstranten blijft doden. Iran heeft deze dreigementen afgewezen als “inmenging in binnenlandse zaken” en de VS beschuldigd van het omzetten van vreedzame protesten in “gewelddadige subversieve acties.”

De geopolitieke context is complex. Iran voerde in juni 2025 een twaalfdaagse oorlog met Israël, waarbij militaire en nucleaire faciliteiten werden getroffen. Dit heeft het regime verzwakt, zowel militair als economisch, en mogelijk bijgedragen aan de huidige onrust. De combinatie van internationale druk, economische malaise en binnenlandse onvrede creëert een volatiele situatie.

Opperste leider Ayatollah Khamenei heeft beloofd dat de Islamitische Republiek “niet zal terugdeinzen” voor degenen die destructief zijn. President Pezeshkian erkende economische grieven maar toonde geen tekenen van het terugschroeven van de harde aanpak. “Onze verantwoordelijkheid is om de grieven van mensen op te lossen en aan te pakken,” zei hij in een interview met de staatstelevisie. “Maar we hebben ook de plicht om relschoppers het land niet te laten destabiliseren.”

Deze retorische verschuiving – van het erkennen van “legitieme grieven” naar het bestempelen van demonstranten als “terroristische agenten” – wordt gezien als een signaal dat de repressie zal intensiveren.

Wat brengt de toekomst?

De situatie in Iran blijft uiterst onzeker. De protesten tonen geen tekenen van afzwakking ondanks het dodelijke geweld, wat suggereert dat de bevolking een punt heeft bereikt waarop de angst voor het regime is overschaduwd door de woede erover. Tegelijkertijd heeft het regime laten zien dat het bereid is extreme maatregelen te nemen om aan de macht te blijven.

Voor dokter Mirhadi blijft de telefoon het belangrijkste instrument. “Nu zit ik aan mijn telefoon gekluisterd, voor als straks de berichten van demonstranten weer massaal doorkomen,” zegt hij. “Ik ben een simpele vader. Een dokter die mensen probeert te helpen. Dit zijn moedige mensen in een heel lastige situatie die steun van buitenaf echt nodig hebben.”

De komende weken zullen cruciaal zijn. Als de internationale druk toeneemt en de protesten aanhouden, kan het regime gedwongen worden tot concessies. Maar de geschiedenis leert dat autoritaire regimes onder druk vaak juist harder optreden. Wat zeker is, is dat de menselijke tol blijft oplopen – en dat artsen zoals Mirhadi, gewapend met niets meer dan een smartphone en medische kennis, het verschil proberen te maken tussen leven en dood, duizenden kilometers verderop.

In een wereld waar ziekenhuizen oorlogsgebied zijn geworden en een Instagram-account een medische hulppost, toont de Iraanse crisis zowel de wreedheid van repressie als de veerkracht van menselijke solidariteit. De vraag die overblijft is niet of er meer slachtoffers zullen vallen, maar of de wereld bereid is meer te doen dan toekijken.