Winterweer verdeelt openbaarvervoersector: veiligheid versus dienstverlening

De aangekondigde ijzel en gladheid in Nederland zorgen voor een opvallend verschil in aanpak tussen openbaarvervoerders. Terwijl Qbuzz besluit om maandagochtend helemaal geen bussen te laten rijden in Friesland, Groningen en Drenthe, kiezen concurrenten Arriva en NS ervoor om met aanpassingen wél de weg op te gaan. Dit roept de vraag op: waar ligt de grens tussen verantwoorde voorzichtigheid en onnodige voorzorg?

Waar gaat het over?

Het KNMI heeft voor de nacht van zondag op maandag code oranje afgegeven voor vrijwel heel Nederland vanwege ijzel en gladheid. Alleen Zeeland blijft gespaard. Tijdens de ochtendspits blijft de waarschuwing van kracht in de provincies Flevoland, Gelderland, Friesland, Groningen, Overijssel en Drenthe. De weerdienst waarschuwt voor een grote kans op ongelukken door gladde bruggen, wegen, fietspaden en voetpaden. Een bijkomend probleem is dat de gladheid vaak moeilijk te zien is, wat de risico’s vergroot.

Vervoersmaatschappij Qbuzz heeft naar aanleiding van deze waarschuwing besloten om in Friesland tot naar verwachting 10.00 uur geen bussen te laten rijden, en in Groningen en Drenthe zelfs tot zeker 12.00 uur. Opvallend genoeg rijden de bussen op de Friese Waddeneilanden wél volgens dienstregeling. Dit besluit komt slechts enkele dagen nadat het busvervoer in dezelfde regio al platlag door hevige sneeuwval.

Standpunt 1: Veiligheid moet altijd voorrang krijgen

Qbuzz is stellig in haar standpunt: bij twijfel niet inhalen. De vervoersmaatschappij heeft het besluit om niet te rijden genomen na uitgebreide tests met verschillende bustypes. Die tests wezen uit dat het simpelweg niet verantwoord is om de weg op te gaan. Directeur Laurence Hovenkamp van Qbuzz heeft eerder deze week al ervaring opgedaan met soortgelijke beslissingen tijdens de sneeuwval en staat volledig achter de keuze.

“Op basis van de huidige condities en de vooruitzichten hebben we besloten dat het niet veilig genoeg is voor onze chauffeurs en de reizigers. We hebben met verschillende types bussen gereden en het is niet veilig om de dienstregeling op te starten.”

Het bedrijf benadrukt dat de veiligheid van zowel passagiers als personeel niet onderhandelbaar is. Een bus die van de weg raakt of betrokken raakt bij een ongeval kan immers veel grotere gevolgen hebben dan enkele uren vertraging in de dienstverlening. Bovendien zijn buschauffeurs verantwoordelijk voor tientallen mensenlevens tegelijk, een verantwoordelijkheid die men niet lichtzinnig wil nemen bij gladde wegen.

Standpunt 2: Met aanpassingen is rijden wel mogelijk

Concurrenten Arriva en NS maken een andere afweging. Zij kiezen ervoor om ondanks de code oranje toch te blijven rijden, weliswaar met aanpassingen aan de reguliere dienstregeling. De treinen van Arriva rijden in de regio, al zijn er enkele wijzigingen doorgevoerd. Zo worden speciale spitstreinen tussen Leeuwarden en Sneek en tussen Groningen en andere bestemmingen geschrapt.

“De bussen van vervoersmaatschappij Arriva rijden wel in de regio. In de dienstregeling van de treinen zijn wel een paar aanpassingen.”

Ook de NS kiest voor een pragmatische aanpak door te rijden volgens een aangepaste winterdienstregeling. Door minder treinen in te zetten, kortere treinstellen te gebruiken of bepaalde spitstreinen te schrappen, probeert men de risico’s beheersbaar te houden zonder reizigers volledig in de kou te laten staan. Deze vervoerders lijken te redeneren dat openbaar vervoer juist bij slecht weer een belangrijke maatschappelijke functie vervult voor mensen die geen alternatief hebben.

Standpunt 3: De officiële waarschuwing spreekt voor zich

Het KNMI en Rijkswaterstaat benadrukken dat de weersomstandigheden objectief gevaarlijk zijn. De code oranje is niet zomaar afgegeven en wijst op een reëel risico voor iedereen die de weg op gaat, of dat nu met eigen vervoer is of met het openbaar vervoer.

“Er is een grote kans op ongelukken door gladde bruggen, wegen, fietspaden en voetpaden. De gladheid is vaak moeilijk te zien.”

Deze waarschuwing heeft ook elders gevolgen. Zo heeft de gemeente Amsterdam besloten om de nieuwjaarsontvangst in het Concertgebouw af te gelasten. Het college van burgemeester en wethouders vindt het niet verantwoord dat mensen onnodige risico’s lopen voor een feestelijke avond. Dit toont aan dat de weerswaarschuwing breed serieus wordt genomen.

De kern van het debat

• Hoofdvraag: Wanneer is het gerechtvaardigd om openbaar vervoer stil te leggen vanwege weersomstandigheden, en wie draagt de verantwoordelijkheid voor die beslissing?
• Overeenkomst: Alle partijen erkennen dat de weersomstandigheden gevaarlijk zijn en dat veiligheid een belangrijke overweging moet zijn. Niemand pleit ervoor om de waarschuwingen van het KNMI te negeren.
• Onenigheid: De interpretatie van wat “verantwoord rijden” betekent verschilt fundamenteel. Qbuzz vindt dat bij code oranje niet rijden de enige juiste keuze is, terwijl Arriva en NS menen dat met aanpassingen wel veilig gereden kan worden.

Wat betekent dit voor de reiziger?

Voor reizigers in het Noorden van Nederland betekent het verschil in aanpak dat zij maandagochtend afhankelijk zijn van de keuzes die vervoerders voor hen maken. Wie met de bus moet, heeft in grote delen van Friesland, Groningen en Drenthe simpelweg pech. De trein biedt mogelijk nog wel een alternatief, zij het met beperkingen. Op de Friese Waddeneilanden rijden de bussen merkwaardig genoeg wel gewoon, wat vragen oproept over de consistentie van het beleid.

Het debat raakt aan een breder vraagstuk over de rol van openbaar vervoer in de samenleving. Enerzijds hebben vervoerders een zorgplicht voor hun passagiers en personeel. Anderzijds zijn veel mensen, denk aan zorgpersoneel, studenten of mensen zonder eigen auto, afhankelijk van het openbaar vervoer om op hun bestemming te komen. Juist bij slecht weer kan het stopzetten van buslijnen grote gevolgen hebben voor kwetsbare groepen.

De verschillende keuzes van de vervoerders laten zien dat er geen eenduidig antwoord bestaat op de vraag hoe om te gaan met extreme weersomstandigheden. Wat voor de ene partij onverantwoord is, is voor de andere met aanpassingen nog steeds haalbaar. Uiteindelijk zal de praktijk moeten uitwijzen welke aanpak de juiste is geweest. Tot die tijd is het aan de reiziger om zelf een afweging te maken: thuisblijven, een alternatief zoeken, of het risico nemen om toch op pad te gaan.