Terugkeer van de terreur: IS-aanslag in Damascus kerk doodt 25 christenen en schokt het nieuwe Syrië

## Een bloedige zondag in Damascus

Op zondag 22 juni 2025 werd de Mar Eliaskerk in Damascus, de hoofdstad van Syrië, opgeschrikt door een gruwelijke terroristische aanslag. Tijdens de zondagavondmis opende een zelfmoordterrorist het vuur op de 350 aanwezige gelovigen, waarna hij zijn bomvest tot ontploffing bracht bij de kerkdeur. De aanslag eiste het leven van minstens 25 christenen en verwondde 63 anderen. Het was de bloedigste terroristische aanslag in Syrië in jaren, en de eerste grote daad van terreur sinds de val van dictator Bashar al-Assad enkele maanden eerder.

Videobeelden van kort na de aanslag tonen een apocalyptisch tafereel: chaos, vernieling en bloedplassen in de orthodoxe kerk, gelegen in de wijk Dwelaa, vlakbij de oostelijke poort van Damascus’ pittoreske Oude Stad. Voor de christelijke gemeenschap van Syrië, die na meer dan een decennium burgeroorlog hoopte op betere tijden, was dit een verschrikkelijke klap.

## De terugkeer van Islamitische Staat

Volgens het Syrische ministerie van Binnenlandse Zaken was de terreurgroep Islamitische Staat (IS) verantwoordelijk voor de aanslag. Dit zou de eerste succesvolle IS-aanslag zijn sinds de val van het Assad-regime, hoewel veiligheidsdiensten dit jaar al twaalf eerdere pogingen hadden verijdeld. Deze werden onder meer gericht tegen sjiitische heiligdommen en christelijke kerken in en rond Damascus.

Een dag na de aanslag rolden Syrische veiligheidstroepen naar eigen zeggen de verantwoordelijke IS-cel op in het platteland rond Damascus. Volgens Charles Lister, een gerenommeerde Britse IS-expert, werden daarbij twee terroristen gedood en vijf anderen gevangengenomen.

Opmerkelijk is dat een groep die zichzelf “Saraya Ansar al-Sunnah” noemt de verantwoordelijkheid voor de aanslag opeiste, terwijl de Syrische regering IS als dader aanwees. Dit illustreert de complexe en gefragmenteerde aard van het jihadistische landschap in Syrië.

## Wie is Islamitische Staat?

Om de impact van deze aanslag te begrijpen, is het essentieel om de aard en geschiedenis van IS te doorgronden. Islamitische Staat, ook bekend als ISIS (Islamic State of Iraq and Syria), ISIL (Islamic State of Iraq and the Levant) of bij zijn Arabische acroniem Daesh, ontstond uit de chaos van de Irakese bezetting en de Syrische burgeroorlog.

De organisatie werd opgericht door Abu Bakr al-Baghdadi en bereikte zijn hoogtepunt tussen 2014 en 2017, toen het grote delen van Irak en Syrië controleerde in wat het zelf het “kalifaat” noemde. IS onderscheidt zich van andere jihadistische groeperingen door zijn extreme geweld, zijn apocalyptische ideologie en zijn ambitie om een wereldwijd islamitisch rijk te stichten.

Na de militaire nederlaag van het fysieke kalifaat in 2019 ging IS ondergronds en opereerde voornamelijk via “slapende cellen” – kleine, autonome groepen die wachten op het juiste moment om toe te slaan. Deze tactiek maakt de groep bijzonder moeilijk te bestrijden, omdat ze geen vast territorium meer controleert maar wel in staat blijft om willekeurig terreur te zaaien.

## Christenen in het vizier

De aanslag op de Mar Eliaskerk past in een langere geschiedenis van systematische vervolging van christenen door IS. Tijdens het hoogtepunt van hun macht tussen 2014 en 2017 voerde IS een genocidaal beleid tegen christelijke minderheden in Irak en Syrië.

Christelijke gemeenschappen, die al sinds de vroege eeuwen van het christendom in de regio aanwezig waren, werden gedwongen te vluchten, zich te bekeren tot de islam, een speciale belasting (jizya) te betalen, of werden simpelweg vermoord. Kerken werden vernietigd, christelijke artefacten werden kapotgeslagen, en duizenden christenen werden tot slaaf gemaakt of vermoord.

In 2016 bijvoorbeeld, doodde IS volgens patriarch Ignatius Aphrem II van de Syrisch-Orthodoxe Kerk 21 van de circa 300 achtergebleven christenen in de stad al-Qaryatain. Deze christenen werden vermoord omdat ze probeerden te ontsnappen of zich niet hielden aan de strikte sharia-regels die IS oplegde.

Voor IS zijn christenen “kruisvaarders” en vertegenwoordigen ze het Westen en alles waar de organisatie tegen vecht. Deze ideologische vijandschap maakt christelijke gemeenschappen tot permanente doelwitten, zelfs wanneer IS geen territorium meer controleert.

## De Syrische burgeroorlog en haar erfenis

Om de huidige situatie te begrijpen, moeten we teruggaan naar het begin van de Syrische burgeroorlog in 2011. Wat begon als vreedzame protesten tegen het autoritaire regime van Bashar al-Assad, escaleerde al snel tot een complexe, meerpartijen-oorlog die meer dan 650.000 levens zou eisen.

De burgeroorlog creëerde een machtsvacuüm waarin extremistische groeperingen zoals IS konden gedijen. Terwijl het Assad-regime, gesteund door Rusland en Iran, vocht tegen verschillende rebellengroepen, profiteerde IS van de chaos om grote delen van oostelijk Syrië en westelijk Irak te veroveren.

De oorlog had een verwoestende impact op Syrië’s religieuze minderheden. Voor de oorlog telde Syrië ongeveer 1,8 miljoen christenen – zo’n 8{8f6ef3fefdd3949173f51d7e15f2cf03cb58c7ea335d12bfe2cd63ab2ecce744} van de bevolking. Door geweld, discriminatie en economische druk is dit aantal drastisch gedaald. Vele christelijke families vluchtten naar Libanon, Jordanië, Europa of andere landen.

## Het nieuwe Syrië en zijn uitdagingen

De val van Assad in december 2024 bracht nieuwe hoop voor Syrië, maar ook nieuwe onzekerheden. De overgangsregering, gedomineerd door voormalige rebellengroepen, staat voor de monumentale taak om een land weder op te bouwen dat door meer dan een decennium oorlog is verscheurd.

Een van de grootste uitdagingen is het garanderen van veiligheid voor alle Syriërs, ongeacht hun religieuze of etnische achtergrond. De aanslag op de Mar Eliaskerk toont aan hoe kwetsbaar deze situatie nog altijd is. Terwijl de nieuwe autoriteiten hun best doen om de veiligheid te garanderen – ze hebben dit jaar al twaalf aanslagen verijdeld – bewijst deze aanslag dat IS nog altijd in staat is om toe te slaan.

Voor christenen en andere minderheden is de vraag of het nieuwe Syrië hen beter zal beschermen dan het oude regime. Hoewel Assad’s regering seculier was en op papier minderheden beschermde, gebruikte ze dit ook als propaganda-instrument. De nieuwe machthebbers zijn voornamelijk soennitisch-islamitisch, wat bij minderheden vragen oproept over hun toekomst.

## Sectarisch geweld en de vrees voor escalatie

De aanslag in Damascus wekt ook bezorgdheid over mogelijk sectarisch geweld. Syrië is een mozaïek van religieuze en etnische groepen: soennieten (de meerderheid), alawieten (Assad’s gemeenschap), christenen, druzen, koerden en anderen. Tijdens de burgeroorlog escaleerden de spanningen tussen deze groepen vaak tot geweld.

IS en soortgelijke groepen proberen bewust deze spanningen aan te wakkeren. Door christenen aan te vallen, hopen ze niet alleen hun ideologische doelen te bereiken, maar ook bredere conflicten uit te lokken die het land verder destabiliseren.

Het feit dat deze aanslag plaatsvond tijdens een religieuze dienst is geen toeval. Kerken, moskeeën en andere gebedshuizen zijn symbolische doelwitten die maximum psychologische impact hebben. Ze raken het hart van gemeenschappen en creëren angst die veel verder reikt dan het directe aantal slachtoffers.

## Internationale dimensies

De aanslag heeft ook internationale implicaties. Verschillende wereldmachten hebben belangen in Syrië: de Verenigde Staten ondersteunen Koerdische groeperingen in het noordoosten, Turkije controleert delen van het noorden, Israël voert luchtaanvallen uit tegen Iraanse doelen, en Rusland behoudt militaire basissen.

Deze internationale betrokkenheid kan zowel helpen als hinderen bij de bestrijding van IS. Enerzijds brengen verschillende landen expertise en middelen mee om terrorisme te bestrijden. Anderzijds kunnen conflicterende belangen en gebrek aan coördinatie ruimte creëren voor groepen zoals IS om te opereren.

Voor de internationale gemeenschap vormt de herleving van IS-activiteiten in Syrië een waarschuwing dat het te vroeg is om de overwinning op deze groep uit te roepen. Ook al verloor IS zijn territorium, zijn ideologie en netwerken blijven bestaan.

## De kerk als symbool van veerkracht

Ondanks het geweld blijven christelijke leiders pleiten voor verzoening en vreedzaam samenleven. Patriarch Ignatius Aphrem II van de Syrisch-Orthodoxe Kerk benadrukte eerder: “We hebben eeuwenlang samengeleefd en geleerd hoe we elkaar moeten respecteren. We kunnen opnieuw met elkaar samenleven, als anderen zich er niet mee bemoeien.”

Deze boodschap van hoop en vergeving staat in schril contrast met de haatdragende ideologie van IS. Het toont ook de veerkracht van christelijke gemeenschappen die, ondanks alles wat ze hebben doorstaan, blijven geloven in een pluralistisch Syrië waar alle religies kunnen samenleven.

De Mar Eliaskerk, hoewel geteisterd door geweld, blijft een symbool van deze veerkracht. Zoals vele andere gebedshuizen in Syrië die zijn aangevallen, herbouwd, en soms opnieuw aangevallen, vertegenwoordigt het de weigering van gewone Syriërs om toe te geven aan extremisme.

## Conclusie: Een land op het kruispunt

De terroristische aanslag op de Mar Eliaskerk in Damascus markeert een donker moment in Syrië’s poging om zichzelf opnieuw uit te vinden na decennia van dictatuur en oorlog. Voor de 25 slachtoffers en hun families is het een tragische herinnering aan de prijs van extremisme. Voor het nieuwe Syrië is het een wake-up call over de uitdagingen die nog komen.

De aanslag toont aan dat de nederlaag van IS als territoriale macht niet het einde betekende van zijn capaciteit om terreur te zaaien. Slapende cellen blijven actief, en de organisatie past zich aan nieuwe omstandigheden aan. Voor de Syrische autoriteiten betekent dit dat veiligheid een topprioriteit moet blijven, ook terwijl ze werken aan wederopbouw en verzoening.

Voor de internationale gemeenschap is het een herinnering dat stabiliteit in Syrië niet vanzelfsprekend is. Zonder voortdurende waakzaamheid en steun kunnen groepen zoals IS opnieuw opkomen uit de as van conflict en chaos.

Uiteindelijk hangt de toekomst van Syrië’s christenen – en alle andere minderheden – af van het vermogen van het land om een inclusieve samenleving op te bouwen die diversiteit viert in plaats van vreest. De weg daarheen is lang en vol obstakels, maar alternatieven zoals de ideologie van IS bieden alleen maar meer lijden en verdeeldheid.

De slachtoffers van de Mar Eliaskerk verdienen meer dan alleen ons medeleven; ze verdienen een Syrië waar zulke aanslagen tot het verleden behoren.