“Van integratie naar emancipatie: Bilal Ben Abdelkarim pleit voor gelijkwaardige dialoog in verrechtst Europa”

Het decennialange discours over ‘integratie’ en ‘assimilatie’ in Europa creëert een gevaarlijke ongelijkheid tussen burgers. Dat stelt auteur Bilal Ben Abdelkarim in zijn nieuwe boek ‘Van dankbaar naar strijdbaar – Emancipatie als antwoord op extreemrechts populisme’, waarin hij een scherpe analyse maakt van de verrechtsing in Nederland en België.

Kritiek op het integratiedebat

In een interview met DeWereldMorgen.be op 16 juni 2025 uit Ben Abdelkarim zijn fundamentele bezwaren tegen de manier waarop er over minderheden wordt gesproken. Het constante gebruik van termen als ‘integreren’, ‘assimileren’ en ‘aanpassen’ creëert volgens hem een hiërarchische verhouding waarin mensen met een migratieachtergrond niet als gelijkwaardig worden beschouwd.

“Het ging de afgelopen decennia steeds maar over ‘integreren’ of ‘assimileren’, ‘aanpassen’. Ik heb dan het gevoel niet als gelijkwaardig gezien te worden. Ik moet me aan iets ‘aanpassen’ wat per definitie ‘goed’ is. Dat klopt niet.”

Deze visie vormt de kern van Ben Abdelkarims boek, dat hij schreef als directe reactie op de toenemende verrechtsing in Nederland. Maar zijn zorgen reiken verder dan alleen Nederland: hij observeert een zorgwekkende trend die zich uitstrekt over heel Europa en zelfs de Verenigde Staten.

Zorgen over het politieke klimaat

Ben Abdelkarim maakt zich zorgen over het huidige politieke klimaat in zowel Nederland als België. Volgens hem komen mensen met een bepaalde achtergrond, religie of afkomst – minderheden in het algemeen – steeds meer onder druk te staan. Deze druk komt niet alleen van marginale groeperingen, maar ook van mainstream politieke partijen en regeringen.

De auteur plaatst deze ontwikkeling in een bredere Europese en internationale context, waarbij hij wijst op vergelijkbare tendensen in de rest van Europa en de Verenigde Staten. Deze observatie onderstreept volgens hem de noodzaak voor een fundamenteel andere benadering van diversiteit en burgerschap.

Correctie van het mediabeeld

In zijn boek onderneemt Ben Abdelkarim ook een poging om het mediabeeld te corrigeren rond de Arabische-Europese Liga (AEL) en hun voormalige leider Dyab Abu Jahjah. Deze organisatie en haar leider zijn volgens de auteur verkeerd neergezet in de media, wat heeft bijgedragen aan een vertekend beeld van Arabische emancipatiebewegingen in Europa.

Voor zijn eigen ‘zelfbewuste fierheid als volwaardige burger’ haalt Ben Abdelkarim inspiratie uit historische figuren zoals Abdelkrim El Khattabi. Deze wordt in het interview beschreven als de eerste Afrikaanse verzetsstrijder die erin slaagde een Europese koloniale macht te verdrijven – een inspirerend voorbeeld van succesvolle dekolonisatie en zelfbeschikking.

Pleidooi voor zelfbewuste dialoog

In plaats van het huidige model van aanpassing en assimilatie pleit Ben Abdelkarim voor een radicaal andere benadering. Hij roept op tot dialoog, maar dan wel vanuit een positie van gelijkwaardigheid en zelfbewustzijn. Zijn boodschap is helder: minderheden moeten niet langer in een ondergeschikte positie worden geplaatst, maar erkend worden als volwaardige burgers met eigen waarde en bijdragen.

Deze benadering staat lijnrecht tegenover het traditionele integratiemodel, waarin de meerderheidsmaatschappij als norm wordt gesteld waaraan anderen zich moeten aanpassen. Ben Abdelkarim stelt dat dit model inherent ongelijkwaardig is en bijdraagt aan de marginalisering van minderheden.

Analyse

Ben Abdelkarims kritiek raakt aan een fundamenteel spanningsveld in de Europese samenleving. Zijn observatie dat het integratiediscours een vorm van ongelijkheid in stand houdt, sluit aan bij bredere academische en maatschappelijke discussies over postkolonialisme en burgerschap. Door historische figuren zoals Abdelkrim El Khattabi als inspiratiebron te gebruiken, plaatst hij de hedendaagse emancipatiestrijd in een lange traditie van verzet tegen dominantie en onderdrukking.

Het feit dat zijn zorgen zich uitstrekken over meerdere landen en continenten suggereert dat we te maken hebben met een structureel probleem dat verder reikt dan lokale politieke ontwikkelingen. De timing van zijn boek, geschreven als reactie op de verrechtsing in Nederland, maakt het een belangrijke bijdrage aan het debat over hoe democratische samenlevingen kunnen omgaan met diversiteit zonder hun eigen democratische waarden te ondermijnen.

Ben Abdelkarims oproep voor een verschuiving van ‘dankbaar naar strijdbaar’ vertegenwoordigt meer dan alleen een persoonlijke visie – het is een fundamentele uitdaging aan de manier waarop Europa denkt over burgerschap, gelijkheid en democratie in een diverse samenleving.