** Valse citaten in rectorale rede: Waarom Petra De Sutter moet aftreden als rector van UGent

**

## Een pijnlijke val in het AI-tijdperk

De Universiteit Gent (UGent) bevindt zich in een ongekende crisis van geloofwaardigheid. Rector Petra De Sutter, een gerespecteerde gynaecologe en voormalig vicepremier, staat onder vuur omdat ze in haar openingstoespraak van het academiejaar valse citaten heeft gebruikt die door artificiële intelligentie waren gegenereerd. Dit incident, aan het licht gebracht door nieuwssite Apache, raakt de kern van wat een universiteit zou moeten vertegenwoordigen: academische integriteit en waarheidsgetrouwheid.

De vraag die zich opdringt is niet alleen hoe dit kon gebeuren, maar vooral of een rector die de fundamentele principes van academische integriteit schendt, nog geloofwaardig kan functioneren aan het hoofd van een van België’s meest prestigieuze universiteiten.

## De feiten op een rij

Op 19 september 2024 hield rector De Sutter haar traditionele openingstoespraak voor het nieuwe academiejaar. In deze speech citeerde ze verschillende prominente denkers, waaronder filosoof Hans Jonas en psycholoog Paul Verhaeghe. Het probleem: deze citaten bleken volledig verzonnen te zijn door artificiële intelligentie.

De Sutter erkende haar fout en reageerde met excuses: “Ik betreur ten zeerste dat ik ook in deze val ben gelopen. Ik kan dit helaas niet meer ongedaan maken. Deze ervaring is voor mij een goede les en zal het debat rond het gebruik van AI ongetwijfeld verder aanzwengelen.”

De gevolgen lieten niet lang op zich wachten. De rector zag zich genoodzaakt af te zien van een eredoctoraat, en de Raad van Bestuur van de UGent kwam bijeen om de situatie te bespreken. De vraag naar de houdbaarheid van haar positie werd expliciet op tafel gelegd.

## Wat is academische integriteit?

Om de ernst van deze situatie te begrijpen, moeten we eerst verduidelijken wat academische integriteit precies inhoudt. Academische integriteit vormt de ethische ruggengraat van het hoger onderwijs en onderzoek. Het omvat principes zoals eerlijkheid, vertrouwen, respect, verantwoordelijkheid en moed in intellectuele activiteiten.

De kernwaarden van academische integriteit zijn:
– **Eerlijkheid**: Geen misleiding over bronnen, methoden of resultaten
– **Vertrouwen**: Opbouwen van wederzijds vertrouwen in de academische gemeenschap
– **Fairness**: Gelijke behandeling en respect voor intellectueel eigendom
– **Respect**: Waardering voor ideeën, woorden en werk van anderen
– **Verantwoordelijkheid**: Persoonlijke verantwoording voor academisch gedrag

Wanneer een rector, de hoogste academische autoriteit van een universiteit, deze principes schendt, ontstaat een fundamenteel geloofwaardigheidsprobleem.

## Het probleem van AI-plagiaat

De zaak-De Sutter illustreert een nieuw fenomeen in het academische landschap: AI-plagiaat. Dit gaat verder dan traditioneel plagiaat, waarbij iemand bewust werk van anderen overneemt. Bij AI-plagiaat ontstaan volledig fictieve citaten die zo overtuigend lijken dat ze gemakkelijk voor authentiek worden aangezien.

Dit type misleiding is bijzonder gevaarlijk omdat:
– Het moeilijk detecteerbaar is zonder grondige verificatie
– Het autoriteit verleent aan non-existente uitspraken
– Het het vertrouwen in alle citaten en bronnen ondermijnt
– Het de grenzen tussen fictie en realiteit vervaagt

Voor een universiteit, waar kritisch denken en bronnenonderzoek centraal staan, is dit een existentiële bedreiging.

## Waarom dit meer is dan een “blunder”

Hoewel De Sutter en haar verdedigers spreken van een “pijnlijke blunder”, gaat dit incident veel verder dan een eenvoudige fout. Verschillende factoren maken deze situatie onhoudbaar:

### 1. De symbolische rol van de rector

Een rector is meer dan een bestuurder; hij of zij belichaamt de academische waarden van de instelling. De rector is het gezicht naar studenten, personeel, andere universiteiten en de samenleving. Wanneer dit gezicht geassocieerd wordt met academische onbetrouwbaarheid, lijdt de hele instelling schade.

### 2. Het voorbeeldfunctioneren

Studenten worden voortdurend gewezen op het belang van correcte bronvermelding en academische eerlijkheid. Plagiaat kan leiden tot sancties, van het niet-slagen voor een vak tot volledige uitsluiting. Hoe kan een instelling geloofwaardig blijven straffen wat de eigen rector zelf heeft gedaan?

### 3. De schaal van de fout

Dit was geen obscure passage in een intern document, maar de openingstoespraak van het academiejaar – een van de meest zichtbare momenten in het universitaire kalenderjaar. Duizenden studenten, personeelsleden en gasten waren aanwezig of keken mee.

### 4. Het gebrek aan elementaire verificatie

Voor elke academicus zou het controleren van citaten een vanzelfsprekende reflex moeten zijn. Het falen hiervan wijst op een fundamenteel gebrek aan academische zorgvuldigheid.

## Vergelijking met andere gevallen

De geschiedenis van het hoger onderwijs kent verschillende voorbeelden van rectoren die aftraden na schendingen van academische integriteit. Deze precedenten tonen aan dat de academische wereld traditioneel hoge standaarden hanteert voor haar leiders.

Recent stond het land “even op zijn kop” omdat enkele kandidaten met AI hadden gefraudeerd bij het toelatingsexamen voor arts. Terecht werd gesteld dat toegang tot een academische opleiding gepaard moet gaan met integriteit. Hoe kunnen we dan een andere standaard hanteren voor degene die de hele instelling leidt?

## De institutionele schade

De gevolgen van deze affaire reiken verder dan de persoon van De Sutter:

– **Reputatieschade**: De UGent riskeert haar status als betrouwbare kennisinstelling te verliezen
– **Onderwijskredibiliteit**: Hoe kunnen docenten nog geloofwaardig prekenover academische integriteit?
– **Internationale positie**: Universiteiten worden internationaal beoordeeld op hun academische standaarden
– **Vertrouwen van stakeholders**: Studenten, ouders, overheid en maatschappij kunnen hun vertrouwen verliezen

## Het AI-debat en verantwoordelijkheid

De zaak roept belangrijke vragen op over de omgang met artificiële intelligentie in academische contexten. Terwijl AI steeds meer wordt geïntegreerd in onderwijs en onderzoek, blijft de mens verantwoordelijk voor de output.

De Sutter’s argument dat ze “in de val van AI is getrapt” is problematisch omdat het suggereert dat technologie de verantwoordelijkheid wegneemt van de gebruiker. In een academische context is verificatie van bronnen echter een fundamentele vaardigheid die niet kan worden weggedelegeerd naar AI-systemen.

## Waarom aftreden de enige optie is

Advocaat Stijn Verbist formuleerde het kernprobleem helder: door rector te blijven, zou De Sutter “afbreuk doen aan haar eigen trackrecord.” Het enige geloofwaardige signaal dat ze kan geven, is “onmiddellijk en op eigen initiatief aftreden.”

Verschillende argumenten ondersteunen deze stellingname:

### 1. Institutioneel herstel

Alleen door het nemen van volledige verantwoordelijkheid kan de UGent beginnen aan het herstel van haar geloofwaardigheid. Een rector die aanblijft na een dergelijke schending, veroorzaakt permanente reputatieschade.

### 2. Principiële consistentie

Een universiteit die studenten sanctioneert voor plagiaat, kan niet tolereren dat haar eigen leider vergelijkbare fouten maakt zonder gevolgen.

### 3. Leadership accountability

Echte leiders nemen verantwoordelijkheid voor hun fouten. Door af te treden, zou De Sutter een laatste, krachtige les in leiderschap kunnen geven.

### 4. Toekomstige geloofwaardigheid

Elke toekomstige uitspraak van De Sutter over academische integriteit zou overschaduwd worden door dit incident. Dat maakt effectief leiderschap onmogelijk.

## De bredere les

Deze affaire biedt belangrijke lessen voor het hoger onderwijs in het AI-tijdperk:

– Technologie vervangt nooit fundamentele academische vaardigheden
– Verificatie en broncontrole blijven essentieel, ongeacht de gebruikte tools
– Leiders in het hoger onderwijs moeten voorbeeldfiguren zijn van academische integriteit
– De academische gemeenschap moet haar standaarden consequent handhaven

## Conclusie: Een onhoudbare situatie

Petra De Sutter heeft gedurende haar carrière belangrijke bijdragen geleverd aan wetenschap, politiek en maatschappij. Haar verdiensten in de gynaecologie, haar pioniersrol als transgender politicus en haar bestuurlijke ervaring zijn onbetwistbaar. Precies daarom is de huidige situatie zo tragisch.

Door valse citaten te gebruiken in haar rectorale openingstoespraak heeft De Sutter de fundamenten van academische integriteit ondermijnd. Ongeacht de omstandigheden of de rol van AI, blijft zij als academicus en rector verantwoordelijk voor de juistheid van haar uitspraken.

Het aanblijven als rector zou een verkeerd signaal sturen naar studenten, personeel en de bredere academische gemeenschap. Het zou suggereren dat academische integriteit een flexibel concept is, afhankelijk van iemands status of verdiensten. Dat is een boodschap die een universiteit zich niet kan veroorloven.

De enige weg vooruit is dat De Sutter haar verantwoordelijkheid neemt en aftreedt als rector van de UGent. Alleen zo kan de universiteit haar geloofwaardigheid herstellen en haar missie als betrouwbare kennisinstelling voortzetten. Het zou haar laatste en misschien belangrijkste bijdrage aan de academische wereld zijn: het tonen dat integriteit belangrijker is dan individuele belangen.

**