De kosten voor beveiliging van Duitse kerstmarkten zijn met 44{8f6ef3fefdd3949173f51d7e15f2cf03cb58c7ea335d12bfe2cd63ab2ecce744} gestegen in drie jaar tijd. Sommige steden annuleren hun markten omdat ze de rekening niet meer kunnen betalen. Een blik op hoe terreur een eeuwenoude traditie transformeerde.
Een traditie onder druk
Het is november 2025 en in heel Duitsland openen de kerstmarkten hun deuren. Maar wie denkt aan een gezellige avond met Glühwein en Lebkuchen wordt al bij de ingang geconfronteerd met een nieuwe realiteit: betonblokken, metaaldetectoren, bewakers met oortjes, en camera’s die elke beweging registreren.
“Er zijn meer dan 3.000 kerstmarkten in Duitsland, met jaarlijks zo’n 170 miljoen bezoekers — meer dan tweemaal de bevolking van het land,” zegt Renardo Schlegelmilch, hoofdredacteur bij Domradio.de in Keulen. “Ze bepalen de sfeer van de advent, zelfs voor mensen die niet actief zijn in de kerk. Hun afwezigheid zou de stemming drukken in een tijd waarin de samenleving al onder druk staat.”
Maar die eeuwenoude traditie staat nu onder ongekende druk. En de oorzaak is duidelijk: islamistisch terrorisme.
De nacht die alles veranderde: Berlijn 2016
Op 19 december 2016 om 20:00 uur kaapte de 24-jarige Tunesische asielzoeker Anis Amri een vrachtwagen en reed ermee in op de kerstmarkt bij de Kaiser Wilhelm Gedächtniskirche op de Breitscheidplatz in Berlijn. Twaalf mensen kwamen om het leven, 56 anderen raakten gewond. De Poolse vrachtwagenchauffeur Łukasz Urban werd doodgeschoten op de passagiersstoel aangetroffen.
De Islamitische Staat (ISIS) claimde de verantwoordelijkheid. Een video toonde Amri terwijl hij trouw zwoer aan ISIS-leider Abu Bakr al-Baghdadi en “kruisvaarders” bedreigde. Vier dagen later werd Amri doodgeschoten door de politie nabij Milaan in Italië.
Dit was de eerste grote islamistische terreuraanslag in Duitsland sinds decennia. De vorige grote aanslagen dateerden uit de jaren zeventig (Rote Armee Fraktion) en de aanslag op de Olympische Spelen in München in 1972.
De aanslag in Berlijn was onderdeel van een bredere golf van islamistisch geweld in Europa. In 2016 alleen al vonden meerdere door ISIS geïnspireerde aanslagen plaats, waaronder de vrachtwagenaaslag in Nice op 14 juli die 86 doden eiste.
Vijftien jaar geleden: een zorgeloze wereld
Om de huidige situatie te begrijpen, moeten we terugkijken naar hoe kerstmarkten er vijftien jaar geleden uitzagen — rond 2010.
In die tijd was beveiliging op kerstmarkten vrijwel non-existent. Bezoekers wandelden vrij binnen en buiten, er waren geen toegangscontroles, geen betonnen barrières, geen tassencontroles. De politie was sporadisch aanwezig, meer voor sfeer dan voor veiligheid. De kerstmarkt was wat het altijd was geweest: een open, toegankelijke plek waar gemeenschappen samenkwamen.
De laatste grote terreuraanslag in Duitsland dateerde van 1980 — de aanslag op het Oktoberfest in München, gepleegd door een rechts-extremist. Islamistisch terrorisme leek een ver-van-mijn-bed-show, iets dat vooral in het Midden-Oosten plaatsvond.
Dat veranderde in 2015-2016 met de opkomst van ISIS en de vluchtelingencrisis. Plotseling werd Europa een doelwit.
De prijs van veiligheid
Vandaag de dag ziet de situatie er radicaal anders uit. Volgens een landelijk onderzoek van de Bundesverband der Deutschen Städte und Kommunenmarketing (BCSD) zijn de beveiligingskosten voor publieke evenementen, inclusief kerstmarkten, gemiddeld met 44{8f6ef3fefdd3949173f51d7e15f2cf03cb58c7ea335d12bfe2cd63ab2ecce744} gestegen in slechts drie jaar tijd.
Concreet betekent dit:
Hannover: Het beveiligingsconcept voor de kerstmarkt in de oude binnenstad kost naar verwachting €530.000 meer dan vorig jaar. Dit bedrag komt uit het algemene budget van de stad; de extra kosten worden niet doorberekend aan de standhouders.
Dresden: De stad heeft 180 nieuwe voertuigbarrières aangeschaft voor €1,9 miljoen. Daarnaast worden zeecontainers gehuurd om toegangswegen te blokkeren.
Göttingen: €400.000 extra wordt besteed aan het beveiligen van de kerstmarkt met verkeersbarricaden en betonblokken.
Wolfsburg: Bijna een miljoen euro wordt uitgegeven aan beveiligingsmaatregelen, waaronder €261.000 voor kruisingsbarrières. De stad koopt ook verzinkbare paaltjes en “high-security meubilair” voor €938.000.
Magdeburg: Na de aanslag van december 2024 is voor minstens €250.000 aan nieuwe beveiligingsmaatregelen geïnstalleerd, inclusief betonblokken om ongeautoriseerde voertuigen te weren.
Berlijn Gendarmenmarkt: Een van de beroemdste kerstmarkten van het land heeft nu betonnen barrières, gecontroleerde toegangspunten en real-time crowd monitoring. Bezoekers betalen €2 entree — een primeur voor Duitse kerstmarkten — specifiek om de beveiligingskosten te dekken.
Annuleringen en wanhoop
Niet alle steden kunnen deze kosten dragen. In 2025 zijn meerdere kerstmarkten geannuleerd:
Overath (Noordrijn-Westfalen): De jaarlijkse kerstmarkt rond de St. Walburga-kerk, een sentimentele start van de advent voor vele families, gaat dit jaar niet door. De stadmarketing-vereniging heeft €17.500 uitgegeven aan beveiliging in de afgelopen 18 maanden, maar kan de steeds strengere eisen niet meer betalen. De stad weigerde financieel bij te springen.
Kerpen (Noordrijn-Westfalen): Ook hier is de traditionele kerstmarkt afgelast. René Hövel, voorzitter van de lokale organisatie, verklaarde: “We kregen te horen dat we de marktplaats van alle kanten moesten afzetten. Tegelijkertijd ontvangen we geen financiële steun van de stad en moeten we alle kosten zelf dragen.”
Rostock: De historische kerstmarkt in het IGA Park is geschrapt; een middeleeuws festival is uitgesteld naar de lente.
Hamburg-Rahlstedt: Beperkte inkomsten en een tekort aan verkopers leidden tot annulering.
Meer dan 75{8f6ef3fefdd3949173f51d7e15f2cf03cb58c7ea335d12bfe2cd63ab2ecce744} van alle kerstmarkten heeft inmiddels subsidies nodig om te overleven, en slechts 1,6{8f6ef3fefdd3949173f51d7e15f2cf03cb58c7ea335d12bfe2cd63ab2ecce744} maakt nog winst.
“We hebben betrouwbare, landelijke regels nodig die voor alle overheidsniveaus gelden, anders zullen we binnenkort niemand meer vinden die bereid is de steeds toenemende verantwoordelijkheid voor evenementen op zich te nemen en de financiering te beheren,” waarschuwt BCSD-directeur Gerold Leppa.
De islamistische dreiging: een blijvend gevaar
De noodzaak voor deze extreme maatregelen komt niet uit het niets. ISIS heeft kerstmarkten expliciet als doelwit aangewezen. Propaganda-afbeeldingen tonen jihadisten met messen bij de Eiffeltoren, vrachtwagens die op het Vaticaan afrijden, en oproepen om “ongelovigen” te doden tijdens de feestdagen.
De dreiging is reëel en actueel:
2023: Twee tienerjongens werden gearresteerd op verdenking van het plannen van een militante islamistische aanslag op een kerstmarkt in Leverkusen. Een 20-jarige Irakees werd gedeporteerd nadat Duitse autoriteiten vermoedden dat hij een aanslag plande op een kerstmarkt in Nedersaksen.
November 2024: Een 17-jarige verdachte, gemotiveerd door fundamentalistische islamitische opvattingen, werd gearresteerd op verdenking van het plannen van een gewelddadige aanval op een kerstmarkt met een oplegger.
November 2024: Een Irakese man werd gearresteerd op verdenking van het plannen van een aanslag op een kerstmarkt in Augsburg, Beieren.
2024: Volgens de autoriteiten zijn 24 islamistisch gemotiveerde aanslagen in Duitsland verijdeld.
December 2023: De Duitse politie arresteerde drie mensen die verdacht werden van het plannen van een aanslag op de Dom van Keulen op oudejaarsavond, met een voertuig als wapen.
De Combating Terrorism Center van West Point concludeert: “Kerstmarkten en andere publieke festivals blijven een van de meest prominente doelwitten voor aanslagen. Dit omvat de uitgevoerde mesaanval in Solingen in 2024 en minstens twee verijdelde aanvalsplannen op kerstmarkten in 2023.”
De complexe zaak Magdeburg
Op 20 december 2024 — bijna exact acht jaar na de aanslag in Berlijn — reed een auto in op de kerstmarkt in Magdeburg. Zes mensen kwamen om, waaronder een 9-jarig kind, en meer dan 300 raakten gewond.
Deze aanslag was echter gecompliceerder. De dader, de 50-jarige Saudische psychiater Taleb al-Abdulmohsen, was geen islamist — integendeel. Hij beschreef zichzelf als een “Saudische atheïst” en was een uitgesproken islamcriticus. Hij deelde anti-islamitische berichten online en steunde de rechts-populistische AfD.
Toch toont deze aanslag hoe de terreurdreiging de Duitse samenleving heeft veranderd. Ironisch genoeg maakte de dader gebruik van dezelfde tactiek — een voertuig als wapen — die door ISIS is gepropageerd. En ondanks de beveiligingsmaatregelen die na 2016 waren ingevoerd, slaagde hij erin om via een nooduitgang het terrein te betreden en drie minuten lang door de menigte te rijden.
De aanval legde ook beveiligingsfouten bloot: organisatoren hadden een vluchtroute voor hulpdiensten opengelaten, waardoor de dader alle barrières kon omzeilen.
De angst van de Duitsers
Volgens een representatieve peiling van YouGov voor het Duitse persbureau DPA vreest 62{8f6ef3fefdd3949173f51d7e15f2cf03cb58c7ea335d12bfe2cd63ab2ecce744} van de Duitsers dit jaar een terreuraanslag op een kerstmarkt. Ongeveer een derde van de bevolking zegt geen kerstmarkt te zullen bezoeken.
De redenen om weg te blijven zijn divers:
- Hoge prijzen voor eten, drinken en goederen: 53{8f6ef3fefdd3949173f51d7e15f2cf03cb58c7ea335d12bfe2cd63ab2ecce744}
- Drukte en lawaai: belangrijke factor
- Angst voor aanslagen: significante factor
Toch blijft de meerderheid vasthouden aan de traditie. “Als we ons allemaal zouden verstoppen, zou dat niemand helpen,” zegt Birgit Lange (57) uit Magdeburg, die ondanks de trauma’s van vorig jaar weer naar de kerstmarkt gaat.
De politieke dimensie
De discussie over kerstmarktbeveiliging raakt aan bredere politieke kwesties: immigratie, integratie, en de vraag wie verantwoordelijk is voor de veiligheid.
Bondskanselier Friedrich Merz erkent het probleem: “Het weegt zwaar op mij dat we kerstmarkten, zelfs in kleinere steden, niet meer kunnen houden zonder een uitgebreid beveiligingsconcept.” Maar hij benadrukt dat de verantwoordelijkheid bij de regionale politie ligt en dat zijn regering “geen directe steun kan bieden.”
De rechtspopulistische AfD is scherper. Jörg Urban, fractieleider in Saksen, stelt: “De regering staat erbij terwijl de kerstmarktcultuur dreigt in te storten. De CDU heeft al lang geleden gecapituleerd voor de islamisten.” Hij pleit voor consistente grenscontroles en deportatie van alle illegale vreemdelingen.
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken erkent dat kerstmarkten een “bijzonder risico” vormen vanwege hun centrale locaties, open toegang en grote bezoekersaantallen.
Een nieuwe normaliteit
De Duitse kerstmarkt van 2025 is niet meer de kerstmarkt van 2010. Wat ooit een open, spontaan evenement was, is nu een zwaar beveiligde operatie. Betonblokken vervangen houten hekjes. Bewakers met metaaldetectoren vervangen vrijwilligers met kerstmutsen. Entreekosten vervangen gratis toegang.
De traditie overleeft — meer dan 3.000 kerstmarkten openen nog steeds hun deuren. Maar de onschuld is voorbij. De glühwein smaakt nog steeds hetzelfde, maar wordt nu gedronken in de schaduw van terreurbarrières.
En terwijl Duitsers zich verzamelen rond de houten kramen, flakkerende kaarsen en geurende dennentakken, blijft de vraag hangen: hoe lang kan een cultuur standhouden wanneer het vieren ervan zoveel kost — niet alleen in euro’s, maar in vrijheid?
Bronnen: Reuters, Euronews, Der Spiegel, Federal Association of City and Town Marketing (BCSD), YouGov/DPA, Combating Terrorism Center West Point, diverse Duitse regionale nieuwsmedia.
Dit artikel is gebaseerd op onderzoek uitgevoerd in december 2025.