Bron: VRT NWS | Methode: Tijdlijn
Origineel: “Waarom verpakkingen soms moeilijk open- en dichtgaan”
Bij verpakkingen van producten moet gebruiksgemak voor de consument het vaak afleggen tegen technische vereisten, regelgeving én marketing. Dat zegt docent Materialenleer en Ecodesign Karine Van Doorsselaer in de podcast 'Mens erger je niet' over de ergernis van Bart Cannaerts…
Duizenden jaren geleden begon de mens met het verpakken van goederen in bladeren en kalebassen, zonder te beseffen dat dit zou uitgroeien tot een van de meest frustrerende aspecten van het moderne leven. De geschiedenis van verpakkingen toont aan hoe technische vooruitgang en commerciële belangen geleidelijk het gebruiksgemak voor de consument hebben verdrongen.
Het begin: Oudheid tot Middeleeuwen
In de oudheid gebruikten beschavingen natuurlijke materialen zoals bladeren, kalebassen en dierenhuidenf om voedsel en andere goederen te bewaren. Deze vroege verpakkingen waren eenvoudig en functioneel, waarbij het openen en sluiten geen probleem vormde. Brood werd in papier gewikkeld voor bewaring, een praktijk die eeuwenlang bleef bestaan omdat het evident en gebruiksvriendelijk was.
Industriële revolutie: 19de eeuw
De 19de eeuw markeerde een keerpunt in de verpakkingsgeschiedenis. De uitvinding van het conservenblik in het begin van deze eeuw was baanbrekend voor de voedselconservering, maar introduceerde tegelijkelijk het eerste echte “openingsprobleem”. Papiergebaseerde verpakkingen ontwikkelden zich als een duurzamer en kosteneffectiever alternatief voor natuurlijke materialen, wat leidde tot wijdverspreide adoptie in de voedsel- en textielindustrie.
“Het is ooit begonnen omdat sommige dingen nu eenmaal samen moeten worden gehouden. Rijst vraagt om een zak, voor jam heb je een pot nodig.”
Plastic revolutie: 20ste eeuw
De ontwikkeling van kunststofmaterialen in de 20ste eeuw revolutioneerde de verpakkingsindustrie volledig. Lichtgewicht, flexibele en duurzame plastic oplossingen maakten massaproductie en wereldwijde distributie mogelijk. Deze periode zag de geboorte van veel van de verpakkingen waar consumenten vandaag mee worstelen, waarbij functionaliteit en kosten belangrijker werden dan gebruiksgemak.
Duurzaamheidsfocus: jaren 2000
In de jaren 2000 groeide de bezorgdheid over milieuimpact, waardoor bedrijven begonnen te focussen op duurzame verpakkingspraktijken. Dit leidde tot innovaties in biologisch afbreekbare materialen en recycleerbare verpakkingen, maar voegde tegelijkertijd nieuwe technische vereisten toe die het openen en sluiten verder bemoeilijkten.
E-commerce boom: jaren 2010
De groei van online winkelen creëerde nieuwe eisen voor verpakkingen, waaronder de noodzaak voor beschermende en veilige verzendcontainers. Deze periode zag verhoogde investeringen in verpakkingstechnologie, maar ook een verdere vervreemding van gebruiksvriendelijkheid ten gunste van transportveiligheid en kostenefficiëntie.
Tijdlijn overzicht
- Oudheid: Natuurlijke materialen zoals bladeren en kalebassen
- 19de eeuw: Ontwikkeling conservenblik en papiergebaseerde verpakkingen
- 20ste eeuw: Plastic revolutie transformeert de industrie
- 2000s: Verhoogde focus op duurzaamheid
- 2010s: E-commerce drijft nieuwe verpakkingseisen
- 2022: Bpost test herbruikbare verpakkingen
- 2024: VRT NWS rapporteert over verpakkingsproblemen
Waar staan we nu?
Vandaag worstelen consumenten dagelijks met moeilijk te openen verpakkingen, van vleeswaren tot snoepgoed. Zoals docent Karine Van Doorsselaer uitlegt, moet gebruiksgemak het vaak afleggen tegen technische vereisten, regelgeving en marketing. De paradox is dat moderne verpakkingen technisch geavanceerder zijn dan ooit, maar juist daarom vaak minder gebruiksvriendelijk.
Plastic verpakkingen moeten voldoen aan talloze voorwaarden: ze moeten voedsel vers houden, bestand zijn tegen transport, voldoen aan veiligheidsnormen en marketingeisen. Een product dat goed afsluit, is meestal ook moeilijker te openen, zoals onderzoeker Bart Calis verklaart.
De geschiedenis van verpakkingen toont aan dat elke technologische vooruitgang nieuwe complexiteit heeft toegevoegd, waarbij de oorspronkelijke eenvoud en gebruiksvriendelijkheid geleidelijk zijn opgeofferd aan commerciële en technische eisen. Wat begon als een simpele oplossing om dingen bij elkaar te houden, is uitgegroeid tot een bron van dagelijkse frustratie voor miljoenen consumenten.