Bron: NOS Algemeen | Methode: Herschreven
Origineel: “Joodse Nederlanders over antisemitisme: 'Mensen willen dat ik me verantwoord'”
Voor veel Joodse Nederlanders begint vanavond Chanoeka. Dit 'feest van de lichtjes' ontstond ruim 2000 jaar geleden toen de Joodse tempel in Jeruzalem opnieuw werd ingewijd na een periode van onderdrukking. Een gevoel van uitsluiting en onderdrukking is voor sommige…
Voor veel Joodse Nederlanders begint vanavond Chanoeka, het ‘feest van de lichtjes’ dat meer dan 2000 jaar geleden ontstond toen de Joodse tempel in Jeruzalem opnieuw werd ingewijd na een periode van onderdrukking. Ironisch genoeg voelen sommige Joodse Nederlanders zich vandaag de dag opnieuw uitgesloten en onderdrukt door het oplevende antisemitisme in eigen land.
## Forse toename antisemitische incidenten
De cijfers spreken boekdelen: in 2023 en vorig jaar registreerde de Nederlandse politie maar liefst 880 antisemitische incidenten, een drastische stijging ten opzichte van de 549 gevallen in 2022. Deze toename weerspiegelt zich in de dagelijkse realiteit van Joodse Nederlanders, die de NOS sprak over hun ervaringen. Sommigen van hen durfden hun verhaal niet eens publiekelijk te delen.
Uit de gesprekken komen opvallende overeenkomsten naar voren: kritiek op Israël en antisemitisme lopen steeds meer door elkaar, Joodse Nederlanders voelen zich regelmatig gedwongen om zich te verantwoorden voor de oorlog in Gaza, worden uitgescholden of durven hun davidster niet meer openlijk te dragen.
## Muzikant verliest vrienden en projecten
Jules van Hessen, dirigent van beroep, merkt de verandering pijnlijk aan den lijve. “Mensen verwachten van Joodse Nederlanders dat je afstand doet van het beleid van Israël, anders ben je fout”, vertelt hij. “Als je zegt: ‘Ik vind het complex, ik voel me niet in de positie om een standpunt in te nemen’, dan ben je ook fout. Terwijl ik denk: mijn vak is muziek, mijn politieke standpunt is niet relevant voor mijn publiek.”
De gevolgen zijn concreet en pijnlijk. In zijn werk merkt Van Hessen dat projecten met een Joodse inslag worden geannuleerd. “Dan wordt er gezegd: ‘Het is nu niet de goede tijd ervoor, om iets te doen met Joods zijn.'” Nog erger is het verlies van persoonlijke relaties. “Ik ben er zelfs vrienden door kwijtgeraakt. Mensen vinden iets van de situatie in Gaza, koppelen mij daaraan en denken: Jules zullen we maar even niet meer bellen. Dat vind ik erg.”
## Veiligheid als prioriteit
Het Joodse leven in Nederland is fundamenteel veranderd sinds 7 oktober 2023, aldus Van Hessen. “Als we een vergadering of concert hebben met een Joodse inslag, is de locatie eerst geheim. Pas op de dag zelf wordt die bekendgemaakt. Dat gebeurt veel, dat is geen zieligdoenerij.”
Vooral de situatie voor Joodse kinderen baart zorgen. “Kinderen die naar een Joodse school gaan, zitten tegenwoordig in een soort vesting. Dat is een groeiende zorg in de gemeenschap. Steeds vaker klinkt de vraag: voelen we ons hier nog wel thuis?”
## Student krijgt doodsbedreigingen
Yaël Hersbach, studente aan de Universiteit Utrecht, ervaart het antisemitisme nog directer. Als fellow bij StandWithUs Nederland, een organisatie die antisemitisme bestrijdt door educatie, organiseert ze evenementen om Joodse en Israëlische studenten een veilige omgeving te bieden.
Haar analyse is helder: “Antisemitisme is er naar mijn mening altijd al geweest, maar het was eerst minder geaccepteerd om het te uiten. Toen de oorlog begon, veranderde dat.” In september 2023 keerde ze terug uit Israël waar ze een jaar had gewoond. Een maand later brak de oorlog uit.
De digitale werkelijkheid werd al snel bedreigend. “Toen ik op Instagram een story over Israël had geplaatst, schreven tientallen mensen dat ze me wilden verkrachten, verbranden of zelfs onthoofden. Mensen maakten zich er boos over dat ik in Israël heb gewoond, of over mijn Joodse achtergrond.”
Wat begon als online haat, werd concreet gevaarlijk toen mensen achter haar locatie probeerden te komen en haar familie begonnen te bedreigen. “Toen heb ik online mijn naam veranderd en mijn profiel op privé gezet.”
## Gedwongen verantwoording
Ook op de universiteit ervaart Hersbach de druk. “Sommige studenten willen weten of ik het wel of niet eens ben met de term genocide. Mensen verwachten dat ik mezelf daarover verklaar, terwijl ik denk: waarom? Als mensen daadwerkelijk geïnteresseerd zijn in mijn mening, dan sta ik 100 procent open voor een gesprek. Maar als ze alleen maar een echo van hun eigen standpunt willen horen, dan zie ik geen nut in het gesprek.”
Bijzonder zorgelijk vindt ze de normalisering van antisemitisme. “Familie, vrienden en zelfs vreemden vinden het onverstandig dat ik mijn davidster draag in het openbaar. ‘Je weet niet wat voor reactie het oproept’, zeggen ze dan. Ik vind dat zorgelijk, want mijn davidster is het probleem niet, een antisemitische reactie wel.”
## Rabbijn durft niet meer overal te komen
Rabbijn Aryeh Leib Heintz uit Utrecht kent de straatintimidatie uit eerste hand. “Ik kan niet over straat in bepaalde wijken in Utrecht, zonder dat ik word nageroepen. Dan roepen ze bijvoorbeeld: ‘vuile rotjood’. Ik probeer het te negeren, maar soms is dat onmogelijk, bijvoorbeeld als iemand je aanvalt. Je moet wel een olifantenhuid hebben.”
Sinds 7 oktober 2023 is de situatie volgens hem verder verslechterd. “Overal is antisemitische propaganda te vinden. Dat brengt ons in gevaar.” Hij hoort vergelijkbare verhalen van andere Joodse Nederlanders, ongeacht hun religieuze observantie. “Sommigen zeggen dat ze dachten te weten wie hun vrienden zijn, maar dat die ook bleken mee te doen met antisemitische kreten.”
## Onzekere toekomst
De verhalen van Van Hessen, Hersbach en Heintz schetsen een zorgwekkend beeld van het hedendaagse Nederland, waar Joodse burgers zich gedwongen voelen hun identiteit te verbergen of zich te verantwoorden voor een conflict waar ze geen deel van uitmaken. Terwijl Chanoeka vanavond begint als een viering van overwinning op onderdrukking, blijft de vraag die Van Hessen stelt actueler dan ooit: voelen Joodse Nederlanders zich hier nog wel thuis?