Bron: De Morgen | Methode: Herschreven
Origineel: “Fouad Gandoul over de rellen op Nieuwjaar: ‘Ouders worden pas wakker wanneer de politie aanbelt’”
U reageerde ook scherp op de schade en rellen tijdens oudejaarsnacht. Waarom vond u het nodig om dat opnieuw publiek te benoemen?“Omdat ik dit niet meer als een incident zie. Wat hier gebeurt, is een symptoom van een samenleving in…
De rellen en vernielingen tijdens de oudejaarsnacht hebben opnieuw de discussie aangewakkerd over de oorzaken van het geweld. Socioloog Fouad Gandoul neemt geen blad voor de mond in zijn analyse van wat hij een “samenleving in onevenwicht” noemt.
**Een ritueel van destructie**
“Omdat ik dit niet meer als een incident zie”, verklaart Gandoul zijn beslissing om publiek te reageren op de nieuwjaarsrellen. “Wat hier gebeurt, is een symptoom van een samenleving in onevenwicht. Een groep van vooral Marokkaanse jongeren is quasi onzichtbaar en heeft de onweerstaanbare drang om die zichtbaarheid op de meest destructieve manier af te dwingen.”
Volgens de socioloog is dit geweld intussen een ritueel geworden dat zich niet beperkt tot België. “Dat zie je niet alleen hier, maar ook in Frankrijk, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. Het is onvermijdelijk gelinkt aan wat ik onverteerde migratie noem. Je ziet geen Griekse of Italiaanse jongeren op straat auto’s in brand steken.”
**Expliciete benoaming van achtergronden**
Gandoul benoemt bewust de etnische achtergrond van de relschoppers, ondanks de gevoeligheid van dit onderwerp. “Het blijft een feit dat het telkens over jongeren uit dezelfde gemeenschap gaat. Statistisch gezien is dat een minderheid, maar wel een minderheid die heel de gemeenschap een slechte reputatie bezorgt.”
**Verder dan culturele verklaringen**
Toch verzet de socioloog zich tegen puur culturele verklaringen voor het geweld. “Als cultuur de enige verklarende variabele zou zijn, dan kan je niet uitleggen waarom Marokkaanse meisjes zo sterk ondervertegenwoordigd zijn in criminaliteitsstatistieken. Die meisjes groeien op in dezelfde socio-economische en culturele context. En als cultuur alles verklaart, waarom zijn er dan in Marokko zelf geen rellen met Nieuwjaar?”
**Sociale deprivatie als hoofdoorzaak**
Voor Gandoul ligt de kern van het probleem elders. “De meest accurate voorspeller van afwijkend sociaal gedrag is sociale deprivatie: armoede, verpaupering, concentratiewijken. In plekken als Molenbeek, Schaarbeek, Anderlecht en Borgerhout is dat geen uitzondering, dat is de norm. Dat is sociologisch gezien een heel robuuste vaststelling.”
Maar de socioloog waarschuwt ervoor om het verhaal daar te laten stoppen. “Je hebt altijd een verhaal van structuur én agency. Wie alles herleidt tot ‘de samenleving faalt’, neemt niemand nog ernstig. Dat zie je ook bij sommige politici die zeggen: we hebben te weinig geïnvesteerd in sociaal werkers. Dan denk ik: je hebt het niet begrepen. Structuur verklaart veel, maar niet alles.”
**Verdamping van ouderlijk gezag**
Een cruciale factor in de analyse van Gandoul is het wegvallen van ouderlijk toezicht. “Wat we zien, is een verdamping van ouderlijk gezag. Kinderen van 10 à 12 jaar lopen ‘s nachts onbegeleid rond. Ouders worden pas wakker wanneer de politie aanbelt. Dan heet het plots: ‘Mijn kind is een slachtoffer.’ Sorry, maar dat pakt niet meer.”
De socioloog wijst op een vicieuze cirkel: “Veel van die ouders missen zelf de opvoeding om die te kunnen doorgeven. Dat is het drama. En dat vertaalt zich in gedrag dat elk jaar extremer wordt.”
**Reactie binnen de gemeenschap**
Volgens Gandoul staat de Marokkaanse gemeenschap zelf kritisch tegenover de rellen. “De overgrote meerderheid vindt dit knettergek. Echt, mensen zijn het kotsbeu dat elk jaar dezelfde stommiteiten gebeuren. In Molenbeek wordt dat ook hardop afgekeurd. Alleen: het gebeurt toch opnieuw. Dat is het probleem.”
**Meer dan enkel repressie**
Op de roep om harder op te treden, reageert Gandoul genuanceerd. “Repressie alleen volstaat niet, maar is wel noodzakelijk. Je moet lik op stuk geven, maar tegelijk structureel ingrijpen. Alleen hard optreden zonder het woon- en stadsbeleid te herdenken, is dweilen met de kraan open.”
De socioloog pleit voor een fundamentele aanpak: “Je moet sociale en etnische concentratie vermijden. Je mag armoede niet blijven opstapelen in dezelfde wijken. Dat vraagt langetermijnbeleid en politieke moed. En dat is er vandaag te weinig.”
**Risico op recuperatie**
Gandoul erkent dat zijn analyse kan worden misbruikt door extreem-rechts. “Dat is onvermijdelijk. Maar we hebben de luxe niet meer om te zwijgen. Door problemen niet te benoemen, laat je het terrein net open voor simplistische en radicale verklaringen.”
**Conclusie**
Met zijn analyse roept Gandoul op tot een eerlijk debat over de complexe oorzaken van het nieuwjaarsgeweld. Zijn boodschap is duidelijk: noch het wegmoffelen van problemen noch simplistische verklaringen bieden een uitweg. Alleen een combinatie van structurele hervormingen en individuele verantwoordelijkheid kan volgens hem een antwoord bieden op wat hij een “samenleving in onevenwicht” noemt.