Bron: New Scientist | Methode: Herschreven
Origineel: “The secret weapon that could finally force climate action”
An ambitious form of climate modelling aims to pin the blame for disasters – from floods to heatwaves – on specific companies. Is this the tool we need to effectively prosecute the world’s biggest carbon emitters?
Gary Neill Arif Pujianto kon die nacht in december 2021 geen oog dichtdoen. De hele dag had hij toegekeken hoe de golven vanaf de nabijgelegen kustlijn steeds hoger oprezen. Toen de dageraad aanbrak, was het water nog verder gestegen en lag het gebied waar hij woont op het laaggelegen Pari-eiland in Indonesië er verwoest bij.
Overal lag afval verspreid, de muren van zijn huis stortten in en de drinkwaterput van het gezin was vervuild geraakt met zout zeewater. Sinds die nacht zijn de getijdevloeden tientallen keren teruggekeerd, waardoor het leven er bijna onmogelijk is geworden.
“Ik voel me boos en bang”, vertelt Pujianto. “Als Pari-eiland zinkt, waar moeten we dan wonen?” Uiteindelijk besloot hij er iets aan te doen.
**Juridische strijd tegen cement reus**
Pujianto is een van de vier bewoners van het eiland die een rechtszaak hebben aangespannen tegen cementfabrikant Holcim. Ze eisen compensatie voor schade zoals die welke zij hebben ondervonden. Op het eerste gezicht lijkt dit misschien vergezocht. Het bedrijf heeft immers geen activiteiten in Indonesië en heeft zijn hoofdzetel in Zwitserland, 12.000 kilometer van Pari vandaan.
Toch staat Pujianto’s zaak aan de voorhoede van een golf van rechtszaken die gebaseerd zijn op innovatieve klimaattoewijzingsmodellen. Klimaatwetenschappers beweren dat het meest geavanceerde type model, genaamd ‘end-to-end attribution’ (van begin tot eind toewijzing), een robuuste keten van oorzaak en gevolg kan aantonen vanaf de koolstofuitstoot van een individueel bedrijf helemaal tot aan lokale gemeenschappen – ongeacht waar deze zich bevinden.
**Wetenschappelijke doorbraak**
Of deze studies standhouden voor de rechtbank wordt nu getest. “De wetenschap evolueert zeer snel en dat maakt nieuwe soorten juridische argumenten mogelijk”, zegt Noah Walker-Crawford, expert in klimaatprocessen aan de London School of Economics.
Deze geavanceerde klimaatmodellen vertegenwoordigen een belangrijke doorbraak in de klimaatwetenschap. Ze kunnen niet alleen aantonen dat klimaatverandering bepaalde gebeurtenissen waarschijnlijker maakt, maar ook specifieke verbanden leggen tussen de uitstoot van individuele bedrijven en concrete schade in lokale gemeenschappen wereldwijd.
Voor gemeenschappen zoals die op Pari-eiland, die direct geconfronteerd worden met de gevolgen van stijgende zeespiegels en extreme weersomstandigheden, bieden deze modellen mogelijk een nieuwe weg naar gerechtigheid. Ze maken het mogelijk om bedrijven die historisch veel CO2 hebben uitgestoten, rechtstreeks verantwoordelijk te houden voor de schade die hun uitstoot veroorzaakt in kwetsbare gebieden.
**Nieuwe wapen tegen klimaatverandering**
Met de recente COP30-klimaatconferentie die er niet in slaagde veel betekenisvolle actie te leveren, hopen sommige activisten dat deze geavanceerde klimaatmodellen een krachtig nieuw wapen kunnen bieden in de strijd tegen de opwarming van de aarde.
De juridische implicaties zijn verstrekkend. Als rechtbanken deze wetenschappelijke modellen accepteren als geldig bewijs, zou dit de deur kunnen openen voor een lawine van rechtszaken tegen grote vervuilers wereldwijd. Bedrijven zouden dan niet langer kunnen argumenteren dat hun individuele bijdrage aan klimaatverandering te klein of te ver verwijderd is om direct verantwoordelijk te worden gehouden voor specifieke schade.
**Precedent voor de toekomst**
De zaak van Pujianto en zijn medebewoners tegen Holcim zou een belangrijk precedent kunnen scheppen. Het toont aan hoe kwetsbare gemeenschappen, zelfs in afgelegen gebieden, gebruik kunnen maken van de nieuwste wetenschappelijke inzichten om grote multinationals ter verantwoording te roepen voor hun rol in klimaatverandering.
Voor de bewoners van Pari-eiland gaat het om meer dan alleen compensatie – het gaat om hun voortbestaan. De herhaaldelijke overstromingen maken hun leefomgeving steeds onbewoonbaarder, en zonder actie dreigt hun gemeenschap letterlijk te verdwijnen onder de stijgende zeespiegel.
**Vooruitblik**
De uitkomst van deze rechtszaak en vergelijkbare procedures wereldwijd zal bepalend zijn voor de toekomst van klimaatrecht. Als de rechters de nieuwe attributiemodellen als wettig bewijs accepteren, zou dit een fundamentele verschuiving kunnen betekenen in hoe we klimaatverantwoordelijkheid toewijzen. Het zou bedrijven ertoe kunnen dwingen hun uitstoot drastisch te verminderen, niet uit vrijwilligheid, maar uit angst voor dure rechtszaken en schadevergoedingen. Voor gemeenschappen zoals die van Pujianto zou het eindelijk een weg naar gerechtigheid kunnen bieden in hun strijd tegen de gevolgen van klimaatverandering.