Het ambitieuze Europese defensieproject FCAS (Future Combat Air System) staat op de rand van de afgrond. Het veelbelovende programma om samen een gevechtsvliegtuig van de zesde generatie te ontwikkelen, dreigt te stranden op een escalerende machtsstrijd tussen Frankrijk en Duitsland over wie de touwtjes in handen mag houden.
Veelbelovend project in zwaar weer
FCAS werd gelanceerd als het kroonjuweel van de Europese luchtverdediging. Het revolutionaire ‘systeem van systemen’ zou niet alleen kernwapens kunnen vervoeren, maar ook naadloos samenwerken met onbemande toestellen en geavanceerde AI-technologie. Het doel was helder: tegen 2040 de verouderende Franse en Duitse gevechtsvliegtuigen vervangen.
Het project startte in 2017 met grote ambities. Franse vliegtuigbouwer Dassault Aviation, het Duitse luchtvaartconcern Airbus en het Spaanse technologiebedrijf Indra Sistemas gingen de uitdaging aan om Europa’s antwoord te creëren op de Amerikaanse F-35.
Machtsspel escaleert
De samenwerking verkeert nu echter in zwaar weer. Het Franse Dassault wil als ervaren producent van de Rafale-jager 80 procent van de zeggenschap opeisen. Duitsland en Spanje verzetten zich daar fel tegen en eisen een gelijkwaardige rol in het project van meer dan 100 miljard euro.
De meningsverschillen reiken verder dan alleen industriële belangen. Frankrijk staat erop dat het nieuwe toestel geschikt moet zijn voor nucleaire bewapening en kan opstijgen vanaf vliegdekschepen. De nieuwe Duitse bondskanselier Friedrich Merz ziet daar weinig heil in, omdat Duitsland geen vliegdekschepen bezit en kernwapentaken kan overlaten aan de F-35’s.
België trekt zich terug
Ook België raakte verwikkeld in de internationale spanningen rond FCAS. Vorig jaar gaf de regering groen licht om 300 miljoen euro te investeren in het programma en volwaardig partner te worden. Die plannen liepen echter stuk toen de Franse topman Eric Trappier van Dassault België publiekelijk de les las over de aankoop van Amerikaanse F-35’s.
Minister van Defensie Theo Francken (N-VA) reageerde gepikeerd op de Franse arrogantie en kondigde aan dat België zijn positie zou herbekijken. Deze week verklaarde hij het project definitief dood: ‘Een Frans-Duits-Spaans gevechtsvliegtuig van de zesde generatie zal er niet komen. Het water is daarvoor te diep.’
Pijnlijke klap voor Europese ambities
Het mogelijke falen van FCAS vormt een gevoelige nederlaag voor Europa’s defensieambities. Professor internationale relaties Yf Reykers van de Universiteit Maastricht noemt het ‘bijzonder pijnlijk’: ‘Dit project had een belangrijke stap kunnen zijn in het afbouwen van onze afhankelijkheid van de Verenigde Staten.’
De mislukking illustreert volgens experts opnieuw hoe grote Europese landen worstelen om nationale reflexen los te laten ten gunste van echte Europese samenwerking. Juist op een moment dat Europa zijn strategische autonomie wil versterken, dreigt een prestigieus defensieproject ten onder te gaan aan onderlinge machtsspelletjes.
