Bron: De Morgen | Methode: Herschreven
Origineel: “‘Als je erbij wou horen, moest je het gezien hebben’: afscheid van het iconische ‘Zomergasten’”
DigitaalDigitaal✓Onbeperkt artikels✓Digitale krant (pdf)✓Gratis toegang tot Fluister en Puzzelfit✓Maandelijks opzegbaar6,912,75per weekDigitaal basisDigitaal basis✓Onbeperkt artikels✓Maandelijks opzegbaar3,912,25per weekiap-DM-44Meeste voordeel6 maanden6,912,75per weekDe korting geldt 6 maanden. Het abonnement is maandelijks opzegbaar.iap-DM-43Meeste voordeel6 maanden3,912,25per weekDe korting geldt 6 maanden. Het abonnement is maandelijks opzegbaar.Vul…
Het Nederlandse televisielandschap verliest een van zijn meest iconische programma’s. Na 37 jaar stopt ‘Zomergasten’, het drieuur durende cultuurprogramma van de VPRO waarin bekende gasten fragmenten uit de beeldcultuur presenteren die hen hebben gevormd. Hoewel het programma Nederlandse roots heeft, was de impact ervan ook in Vlaanderen groot merkbaar.
**Een cultuurcompas voor generaties**
“Als je erbij wou horen of wou meepraten, moest je het gezien hebben,” vat Thomas Vanderveken (44) de magie van het programma samen. Vanderveken, die nu zelf het Vlaamse programma ‘Alleen Elvis blijft bestaan’ presenteert – een format dat naar eigen zeggen op Zomergasten gebaseerd is – was lange tijd een trouwe kijker.
Het concept was simpel maar krachtig: één gast kiest fragmenten uit films, documentaires, muziek en andere beeldcultuur die hem of haar hebben gevormd, en bespreekt deze gedurende drie uur live televisie met de presentator. Voor vele kijkers fungeerde het programma als een cultureel kompas.
“Zelf was ik een fragmentenkijker,” vertelt Vanderveken. “Ik leerde mooie dingen kennen gecureerd door de ogen van een interessant persoon. Het inspireerde.” Die inspiratie was des te waardevoller in een tijd zonder internet. “Er was geen tante Google en nonkel YouTube, en in videotheken kon je niet terecht voor documentaires of optredens,” herinnert Wim Opbrouck (56) zich, die in 2017 zelf te gast was in het programma.
**Vlaamse connectie**
Het programma lokte ook veel Vlaamse kijkers en voerde regelmatig Vlaamse gasten op. Namen als Tom Barman, Tom Lanoye, Kamagurka en schrijfster Griet Op de Beeck – die zelfs als presentatrice fungeerde – passeerden de revue. “Het was een periode waarin het programma in Humo’s eindejaarsslijsten vaak als beste tv uit de bus kwam en waar een bepaalde sfeer rond hing. Talk value, heet het,” aldus Vanderveken.
Voor Opbrouck, acteur en theatermaker, was zijn deelname een bijzondere ervaring. “Nerveus was ik niet toen ik ervoor gevraagd werd, eerder vereerd. Want ach, wie kende me daar in Nederland?” Eenmaal op de set – die dat jaar bestond uit een onder water staande caravan waar je botten moest aandoen om aan de gesprekstafel te geraken – besefte hij de omvang van het programma. “Te midden van dat water besefte ik plots: dit is de Champions League.”
**Memorabele momenten**
Beide gesprekspartners kunnen nog tal van spraakmakende momenten opsommen. Vanderveken herinnert zich Kristien Hemmerechts die een fragment van een controversiële film toonde, en Hans Teeuwen die het gewaagde om live op televisie te roken, waarna de politie later de asbak kwam controleren.
Opbrouck koos in 2017 voor het eerst een scène uit Zomergasten zelf: schrijver Jan Wolkers die naar het graf van Dylan Thomas trok in Wales. “Hij nam een kiezelsteentje mee van het graf. In de wagen hoorde hij zijn zoontje achteraf ‘AUW’ roepen. Hij had zijn tand op het steentje stukgebeten. Wolkers zei trots te zijn dat die zijn tand had stukgebeten op Dylan Thomas’ graf.”
Ook politici maakten indruk. Guy Verhofstadt kreeg lof voor zijn pro-Europese visie op een moment dat in Nederland anti-Europese sentimenten overheersten. Mark Rutte daarentegen leidde tot de consensus dat politici moeilijk te interviewen waren, omdat hij alleen zijn politieke agenda aan tafel bracht.
**Het einde van een tijdperk**
De VPRO wijt de stopzetting aan bezuinigingen bij de Nederlandse publieke omroep NPO, maar de dalende kijkcijfers speelden ongetwijfeld ook een rol. Seizoen 2024 werd door dagblad NRC zelfs een ‘kijkcijferdrama’ genoemd, met gemiddeld slechts 290.000 kijkers per aflevering.
“Het hoogtepunt dateert volgens mij van zo’n tien jaar geleden,” analyseert Vanderveken. “Toen maakte men er docu’s en boeken rond. Zomergasten leefde toen heel erg, dat werd erna toch minder.” Het nieuws van de stopzetting verraste hem dan ook niet. “De bezorgdheid rond die forse bezuinigingen was al langer voelbaar.”
Opbrouck vraagt zich af of het concept nog wel past in deze tijd. “Het duurde drie uur. Misschien is dat te lang in deze tijden waarin iedereen filmpjes deelt via sociale media?” Tegelijkertijd relativeert hij: het programma was uitgezonden op VPRO, “wat nu een ‘zender voor de meerwaardezoeker’ heet,” en was nooit een echte publiekstrekker in termen van massa-audiëntie.
**Een blijvende erfenis**
Met het verdwijnen van Zomergasten gaat niet alleen een televisieprogramma verloren, maar ook een uniek platform waar diepgaande gesprekken over cultuur en kunst drie uur de tijd kregen. In een medialandschap dat steeds meer gericht is op korte, snelle content, vormde het programma een zeldzaam bastion van slow television.
Voor een hele generatie cultuurliefhebbers, zowel in Nederland als Vlaanderen, betekent dit het einde van een tijdperk waarin televisie nog kon fungeren als gids door de rijkdom van de beeldcultuur.