** Van rolmodel tot onderzoek: Hoe MolenGeek van gratis naar betalende opleidingen moest overstappen

**

## Een val van grote hoogte

Het was een verhaal dat te mooi leek om waar te zijn. In 2015 startte Ibrahim Ouassari in de Brusselse gemeente Molenbeek een initiatief dat internationale erkenning zou krijgen: MolenGeek. De vzw beloofde jongeren uit achterstandswijken een nieuwe toekomst te bieden via gratis opleidingen in programmeren en digitale vaardigheden. Bijna tien jaar later staat diezelfde organisatie onder gerechtelijk onderzoek wegens vermoedelijke subsidiefraude, en moeten de opleidingen plots betalend worden.

De metamorfose van MolenGeek van geprezen succesverhaal naar onderwerp van een strafrechtelijk onderzoek illustreert de complexe uitdagingen waarmee sociale ondernemingen in België worden geconfronteerd. Het roept ook fundamentele vragen op over hoe subsidies worden toegekend en gecontroleerd, en wat er gebeurt wanneer het vertrouwen in een organisatie wordt geschaad.

## Het oorspronkelijke concept: digitale kansen voor iedereen

Om de huidige crisis te begrijpen, moeten we teruggaan naar de oorspronkelijke missie van MolenGeek. De organisatie richtte zich primair op **jongeren uit kansarme wijken** in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Het concept was eenvoudig maar krachtig: gratis programmeeropleidingen aanbieden aan mensen die anders geen toegang zouden hebben tot deze lucratieve sector.

**Wat is programmeren eigenlijk?**
Programmeren, ook wel ‘coderen’ genoemd, is het proces waarbij instructies worden geschreven die computers kunnen uitvoeren. Deze instructies, geschreven in programmeertalen zoals Python, JavaScript of Java, vormen de basis van alle software – van smartphone-apps tot websites en bedrijfssystemen. In een tijd waarin digitalisering alle sectoren doordringt, zijn programmeervaardigheden bijzonder waardevol op de arbeidsmarkt.

De doelgroep van MolenGeek bestond uit verschillende categorieën:

**Jongeren uit achterstandswijken:** Primair inwoners van Molenbeek, maar later uitgebreid naar heel Brussel. Deze groep kreeg voorrang omdat zij vaak beperkte toegang hebben tot kwaliteitsvol onderwijs en carrièremogelijkheden in de tech-sector.

**Werkzoekenden:** Volwassenen die via omscholing een nieuwe carrière wilden opbouwen in de IT-sector. Met de groeiende vraag naar developers en IT-specialisten bood dit perspectief op stabiele, goed betaalde banen.

**Vrouwen:** De tech-sector heeft traditioneel een groot genderprobleem, met een ondervertegenwoordiging van vrouwen. MolenGeek probeerde deze kloof te overbruggen door specifieke programma’s voor vrouwen aan te bieden.

**Migranten en mensen met migratieachtergrond:** Voor nieuwkomers boden de opleidingen een manier om snel aansluiting te vinden bij de Belgische arbeidsmarkt, onafhankelijk van hun achtergrond of diplomaerkenning.

## Uitbreiding en erkenning

Het succes leek aanvankelijk ongekend. Na het eerste centrum in Molenbeek opende MolenGeek in 2024 een vestiging in Laken, en recentelijk werden plannen aangekondigd voor uitbreidingen naar Schaarbeek en zelfs de provincie Luxemburg. Deze laatste vestiging richt zich niet meer op individuele jongeren, maar op **bedrijfsopleidingen** – een belangrijke verschuiving in het klantenbestand.

Deze evolutie naar B2B-dienstverlening (Business-to-Business) is significant. Waar MolenGeek oorspronkelijk uitsluitend sociale impact nastreefde door kwetsbare doelgroepen te helpen, begon de organisatie ook **commerciële diensten** aan te bieden aan bedrijven. Deze kunnen hun werknemers laten bijscholen in nieuwe technologieën zoals Artificiële Intelligentie (AI).

De erkenning die MolenGeek ontving was indrukwekkend. Stichter Ibrahim Ouassari werd uitgeroepen tot ‘Brusselaar van het jaar’ en ontving van koning Filip de eretitel ‘Commandeur in de Orde van Leopold’. Nog in 2024 bracht de koning een bezoek aan de organisatie – een teken van het vertrouwen dat de hoogste instanties in het land in MolenGeek hadden.

## Het financieringsmodel: subsidies als levensader

MolenGeek’s businessmodel was sterk afhankelijk van **subsidies** – overheidsbijdragen bedoeld om maatschappelijk waardevolle activiteiten te ondersteunen die niet commercieel rendabel zijn.

**Wat zijn subsidies?**
Subsidies zijn financiële bijdragen van overheden of andere organisaties om activiteiten te ondersteunen die een maatschappelijk belang dienen, maar niet direct winstgevend zijn. Ze zijn essentieel voor sectoren zoals cultuur, onderwijs, en sociale projecten. Subsidies kunnen afkomstig zijn van lokale, regionale, nationale of Europese instanties.

De financiering van MolenGeek kwam uit verschillende bronnen:

**Overheidsbronnen:** Meer dan 2 miljoen euro aan subsidies van verschillende overheidsniveaus, waaronder Europese fondsen, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, en federale middelen.

**Commerciële partners:** Grote bedrijven zoals Google, BNP Paribas Fortis, en Proximus investeerden in de organisatie, deels uit Corporate Social Responsibility-overwegingen, deels omdat zij baat hadden bij een grotere pool van gekwalificeerde IT-professionals.

**Opleidingsinstellingen:** Partnerships met organisaties zoals Actiris (de Brusselse arbeidsbemiddelingsdienst) en Bruxelles Formation zorgden voor doorverwijzingen van cursisten en medefinanciering.

## De eerste scheuren in het fundament

Hoewel MolenGeek publiekelijk werd geprezen, waren er achter de schermen al langer vraagtekens. Volgens verschillende bronnen kregen gewestinstellingen zoals Actiris en Bruxelles Formation twijfels over de **kwaliteit van de opleidingen**. Dit is een cruciaal punt, omdat de effectiviteit van dergelijke programma’s niet alleen wordt gemeten aan het aantal afgestudeerden, maar aan hun daadwerkelijke kansen op de arbeidsmarkt.

**Evidence-based besluitvorming in het onderwijs**
In moderne beleidsvoering wordt steeds meer nadruk gelegd op ‘evidence-based’ beslissingen – beslissingen gebaseerd op harde data en bewezen resultaten in plaats van op goede bedoelingen of persoonlijke overtuigingen. Voor opleidingsorganisaties betekent dit dat zij moeten kunnen aantonen dat hun cursisten effectief werk vinden en dat hun vaardigheden aansluiten bij wat de arbeidsmarkt vraagt.

De kritiek op MolenGeek betrof verschillende aspecten:
– Twijfels over of afgestudeerden daadwerkelijk de arbeidsmarkt bereikten
– Vragen over de diepte en kwaliteit van het onderwijs
– Onduidelijkheid over de langetermijnresultaten van de opleidingen

## Het gerechtelijk onderzoek: wat wordt onderzocht?

In de zomer van 2024 opende het Brusselse parket een gerechtelijk onderzoek naar MolenGeek. Het dossier werd toevertrouwd aan het **Centraal Bureau voor de Bestrijding van Corruptie (OCRC)**, wat aangeeft dat er vermoedens zijn van ernstige onregelmatigheden.

**Wat is subsidiefraude?**
Subsidiefraude treedt op wanneer een organisatie subsidies verkrijgt door valse informatie te verstrekken, subsidies gebruikt voor andere doeleinden dan waarvoor ze werden toegekend, of de verantwoording over het gebruik van subsidies bewust onjuist maakt. Dit is een vorm van bedrog die zwaar wordt bestraft, omdat het publieke middelen misbruikt die bedoeld zijn voor het algemeen belang.

Het onderzoek richt zich op verschillende aspecten van MolenGeek’s financiële praktijken:

**Boekhoudkundige constructies:** De speurders stellen vragen bij het feit dat de vzw MolenGeek officieel geen werknemers in dienst heeft, terwijl de trainers worden betaald via privébedrijven die banden hebben met medeoprichter Ibrahim Ouassari.

**Subsidiegebruik:** Onderzocht wordt of de ontvangen subsidies correct zijn gebruikt voor de doelen waarvoor ze werden toegekend.

**Transparantie:** De onderzoeksrechters willen duidelijkheid over hoe de financiële stromen binnen de organisatie precies lopen.

Ouassari zelf beweert dat hij pas van het onderzoek op de hoogte was toen het in de pers verscheen. Hij ontkent alle beschuldigingen en stelt dat “elke euro correct, gedocumenteerd en geauditeerd” is besteed.

## Het domino-effect: partners haken af

Een gerechtelijk onderzoek heeft vaak verstrekkende gevolgen, zelfs voordat er een uitspraak is. Het reputatierisico zorgt ervoor dat partners voorzichtig worden of zich volledig terugtrekken. Dit **domino-effect** trof MolenGeek hard.

Verschillende grote partners hebben hun samenwerking stopgezet of opgeschort:
– **Bruxelles Formation** en **Actiris** trokken zich terug
– **Google** heeft de samenwerking beëindigd
– **Defensie** stopte eveneens de partnership
– Andere private partners heroverwegen hun betrokkenheid

Deze terugtrekking heeft niet alleen financiële gevolgen, maar ondermijnt ook het doorverwijzingssysteem waarop MolenGeek steunde. Zonder partners die cursisten doorverwijzen, wordt het moeilijker om voldoende deelnemers te vinden.

## De gedwongen transformatie: van gratis naar betalend

Geconfronteerd met wegvallende subsidies en partnerships heeft MolenGeek een drastische beslissing genomen: de opleidingen worden niet langer gratis aangeboden. Deze wijziging raakt de kern van wat MolenGeek oorspronkelijk was – een toegankelijke kans voor mensen die zich anders geen IT-opleiding zouden kunnen veroorloven.

De nieuwe centra in Schaarbeek en Luxemburg werken volgens een ander model:

**Schaarbeek:** Gericht op individuele cursisten die nu zelf moeten betalen voor hun opleiding. De exacte prijzen zijn niet bekendgemaakt, maar dit maakt de opleidingen ontoegankelijk voor de oorspronkelijke doelgroep.

**Provincie Luxemburg:** Volledig commercieel model gericht op bedrijfsopleidingen, met focus op trending onderwerpen zoals AI en digitale transformatie.

Deze verschuiving van een **sociaal model** naar een **commercieel model** is meer dan een praktische aanpassing – het is een fundamentele koerswijziging die de vraag oproept of MolenGeek nog wel dezelfde organisatie is.

## Bredere implicaties voor de sector

Het verhaal van MolenGeek is niet uniek. Veel sociale ondernemingen bevinden zich in een precaire positie tussen maatschappelijke impact en financiële duurzaamheid. Enkele lessen die uit deze crisis kunnen worden getrokken:

**Diversifiëring van inkomsten:** Organisaties die volledig afhankelijk zijn van subsidies zijn kwetsbaar voor plotselinge wijzigingen in beleid of reputatieschade.

**Transparantie is cruciaal:** In een tijd waarin elke euro publieke uitgaving onder de loep wordt genomen, moeten organisaties boven elke twijfel verheven zijn in hun financiële rapportering.

**Kwaliteitscontrole:** Het is niet voldoende om opleidingen aan te bieden; organisaties moeten ook kunnen aantonen dat deze opleidingen effectief bijdragen aan de doelstellingen.

**Governance:** Duidelijke scheiding tussen persoonlijke belangen en organisatiedoelstellingen is essentieel om vertrouwenskwesties te voorkomen.

## Internationale context: het Nederlandse voorbeeld

Interessant is dat MolenGeek als inspiratiebron heeft gediend voor **TechGrounds** in Nederland. Deze Nederlandse stichting biedt vergelijkbare IT-opleidingen aan kwetsbare groepen, maar oprichter Viktor Bos benadrukt dat er geen financiële banden zijn tussen beide organisaties. Het gerechtelijk onderzoek naar MolenGeek zal daarom geen directe impact hebben op de Nederlandse activiteiten.

Dit toont aan hoe goede ideeën zich kunnen verspreiden, maar ook hoe belangrijk het is dat elke organisatie zijn eigen governance en compliance op orde heeft.

## Toekomstperspectief: kan MolenGeek overleven?

De vraag is nu of MolenGeek als organisatie kan overleven, en zo ja, in welke vorm. Verschillende scenario’s zijn denkbaar:

**Scenario 1: Volledige commercialisering**
MolenGeek evolueert naar een gewone private opleidingsinstelling, die concurreert met andere IT-bootcamps en bedrijfsopleidingen. Dit betekent het einde van de sociale missie, maar kan financieel haalbaar zijn.

**Scenario 2: Hervorming en herstart**
Na het gerechtelijk onderzoek, mits er geen ernstige overtredingen worden bewezen, zou MolenGeek kunnen hervormen met nieuwe governance-structuren en geleidelijk het vertrouwen van partners terugwinnen.

**Scenario 3: Gefaseerde sluiting**
Als het onderzoek ernstige onregelmatigheden aan het licht brengt, kan dit het einde betekenen van MolenGeek als organisatie.

**Scenario 4: Overname of fusie**
Een andere organisatie zou de activiteiten kunnen overnemen, waarbij de expertise en ervaring behouden blijven maar onder een nieuwe structuur.

## Conclusie: lessen voor de toekomst

Het verhaal van MolenGeek is een complexe case study over de uitdagingen van sociale onderneming in de 21e eeuw. Het toont zowel de mogelijkheden als de valkuilen van organisaties die proberen maatschappelijke problemen op te lossen met steun van publieke middelen.

Voor de jongeren die MolenGeek hebben doorlopen en effectief werk hebben gevonden, blijft de organisatie waardevol, ongeacht de huidige problemen. Voor toekomstige initiatieven biedt deze crisis echter belangrijke lessen over transparantie, governance en de noodzaak van duurzame financieringsmodellen.

Het Brussels parket zal uiteindelijk moeten oordelen over de rechtmatigheid van MolenGeek’s activiteiten. Tot die tijd blijft de organisatie in onzekerheid, net als de vele stakeholders die geloofden in haar missie om technologie toegankelijker te maken voor iedereen.

Of MolenGeek haar missie kan voortzetten, hangt af van meer dan alleen de juridische uitkomst. Het hangt af van het vermogen om vertrouwen te herwinnen, nieuwe partnerships op te bouwen, en te bewijzen dat sociale impact en financiële verantwoordelijkheid hand in hand kunnen gaan. Voor nu markeert de overgang naar betalende opleidingen het einde van een tijdperk waarin MolenGeek symbool stond voor democratische toegang tot technologie-onderwijs.

**