Bron: NOS Algemeen | Methode: Herschreven
Origineel: “D66, CDA en VVD kiezen voor minderheidskabinet, uitzonderlijk in Nederland”
D66, CDA en VVD willen samen een minderheidskabinet vormen. Dat is de belangrijkste conclusie die de onderhandelaars met informateur Letschert hebben getrokken bij hun gesprekken op landgoed De Zwaluwenberg. De drie onderhandelende partijen hebben de partijleiders van de meerdere oppositiepartijen…
Voor het eerst in de moderne Nederlandse geschiedenis kiezen politieke partijen bewust voor een minderheidskabinet vanaf de start. D66, CDA en VVD hebben besloten samen een kabinet te vormen zonder parlementaire meerderheid, een opmerkelijke wending in de Nederlandse politiek die gewoonlijk steunt op stabiele meerderheidskabinetten.
Historische keuze na weken onderhandelen
De beslissing viel deze week op landgoed De Zwaluwenberg, waar de drie partijen onder leiding van informateur Letschert de knoop doorhakten. Na weken van onderhandelingen, met een korte onderbreking tijdens de feestdagen, kozen de partijen voor deze onconventionele vorm van samenwerking. Informateur Letschert had de week omschreven als “cruciaal” voor de verdere vormgeving van het kabinet.
De drie partijen beschikken samen over slechts 66 zetels in de Tweede Kamer, wat betekent dat ze tien zetels tekortkomen voor een meerderheid. In de Eerste Kamer is het tekort nog groter: daar missen ze maar liefst 16 zetels. Dit betekent dat het toekomstige kabinet-Jetten bij elk wetsvoorstel steun moet zoeken bij oppositiepartijen.
VVD wilde aanvankelijk JA21 erbij
De weg naar dit minderheidskabinet verliep niet zonder hobbels. VVD-leider Yesilgöz had tot het laatst gehoopt op deelname van JA21, de partij van Joost Eerdmans met negen zetels. Deze uitbreiding zou de coalitie op 75 zetels hebben gebracht, slechts één zetel onder de meerderheid in de Tweede Kamer. Bovendien zou JA21’s deelname het kabinet een duidelijker rechtse signatuur hebben gegeven, iets waar de VVD naar streefde.
D66-leider Jetten, die premier zal worden, verzette zich echter tegen de toetreding van JA21. De partijen verschillen fundamenteel van mening over cruciale dossiers zoals klimaat, stikstof, asiel en Europese samenwerking. Jetten vreesde ook dat JA21’s aanwezigheid het moeilijker zou maken om steun te krijgen van GroenLinks-PvdA, die hard oppositie zou voeren tegen een kabinet met een te rechtse signatuur.
“Het wordt hard werken voor de nieuwe kabinetsploeg, maar we denken dat we het kunnen.”
Oppositie reageert sceptisch
De reacties vanuit de oppositie zijn overwegend kritisch. JA21 spreekt van een gemiste kans, terwijl de PVV voorspelt dat er volgend jaar alweer verkiezingen zullen zijn. GroenLinks-PvdA omschrijft het minderheidskabinet als een “riskant politiek experiment”.
De drie coalitiepartijen hebben wel partijleiders van verschillende oppositiepartijen uitgenodigd om over mogelijke steun te praten. Ze hopen vooraf al afspraken te kunnen maken over grote onderwerpen. Volgende week worden deze gesprekken voortgezet bij informateur Letschert.
Nederlandse politiek op onbekend terrein
Nederland kent geen traditie van minderheidskabinetten, in tegenstelling tot landen zoals Denemarken en Zweden. Wel zijn er in het verleden kabinetten geweest die hun meerderheid verloren, zoals Rutte I, maar dat kabinet kon rekenen op gedoogsteun van de PVV. CDA-leider Bontenbal spreekt dan ook van een “nieuwe politieke realiteit” en hoopt dat dit naar een “nieuwe politieke cultuur” zal leiden.
- Het kabinet moet bij elk wetsvoorstel opnieuw steun zoeken
- Soms kan het rekenen op linkse steun (bijvoorbeeld bij stikstof)
- Soms op rechtse steun (bijvoorbeeld bij migratie)
- Bezuinigingen worden de grootste uitdaging
Wat betekent dit?
Dit minderheidskabinet betekent een fundamentele verandering in de Nederlandse politieke cultuur. Volgens experts valt en staat het succes met de bereidheid van alle partijen om elkaar iets te gunnen – een breuk met de gepolariseerde politiek van de afgelopen jaren. De hoop is dat dit model meer flexibiliteit biedt, waarbij het kabinet afwisselend steun kan vinden bij linkse partijen voor klimaatdossiers en bij rechtse partijen voor migratievraagstukken.
Of dit politieke experiment slaagt, hangt af van de bereidheid van oppositiepartijen om constructief mee te werken – niet alleen bij de ‘leuke’ onderwerpen, maar ook bij pijnlijke bezuinigingen. Als alles volgens plan verloopt, hoopt de coalitie al midden februari op het bordes van paleis Noordeinde te staan.