Bron: NOS Algemeen | Methode: Herschreven
Origineel: “Minderheidskabinet in de maak, maar hoe dat gaat werken is nog onduidelijk”
Het wordt hard werken. Dat erkende D66-leider Jetten nadat hij had bekendgemaakt dat de formerende partijen gaan voor een minderheidskabinet. Want een minderheid betekent dat zo'n kabinet voor elk (wets)voorstel en elke begroting zijn best moet doen om andere partijen…
Na maanden van moeizame onderhandelingen hebben de Nederlandse partijleiders D66, VVD en CDA gisteren op landgoed Zwaluwenberg de knoop doorgehakt: zij gaan voor een minderheidskabinet. Een uitzonderlijke keuze in Nederland, die volgens D66-leider Rob Jetten “hard werken” zal vergen.
**Minderheid zoekt meerderheid**
Het nieuwe kabinet zal bestaan uit drie partijen die samen slechts 66 van de 150 Tweede Kamerzetels bezitten. Voor elke wet, elk voorstel en elke begroting zullen zij andere partijen moeten overtuigen om een meerderheid van minimaal 76 Kamerleden te behalen. “Vooropgesteld: hoe en wat precies weten de drie partijleiders zelf ook nog niet”, erkent VVD-leider Dilan Yesilgöz. “Verder moeten we het nog in kaart brengen.”
De situatie wordt nog precairder in de Eerste Kamer, waar D66, VVD en CDA samen slechts 22 van de 75 zetels hebben. Ook daar moeten plannen en begrotingen worden goedgekeurd, wat de zoektocht naar steun nog complexer maakt.
**Lessen uit het verleden**
Nederland heeft eerder ervaring gehad met een minderheidsconstructie. Het kabinet-Rutte I van VVD en CDA werd destijds gesteund door de PVV via een gedoogakkoord. Die constructie bood zekerheid over een meerderheid, totdat de PVV het akkoord opzegde vanwege nieuwe bezuinigingen die de partij niet wilde dragen.
Een dergelijke gedoog-opzet lijkt er nu niet in te zitten. Volgens informateur Gerrit Letschert zitten andere partijen daar “niet heel erg om te springen”. In plaats daarvan hoopt de coalitie op thematische steun per onderwerp. Zo zou GroenLinks-PvdA kunnen meewerken aan stikstof- en klimaatmaatregelen, terwijl JA21 wellicht steun biedt bij migratiedossiers.
**Ambitieuze plannen ondanks beperkte basis**
Ondanks de precaire positie koesteren de drie partijleiders ambitieuze plannen. Jetten denkt aan brede steun voor onderwerpen als geopolitiek, woningbouw, defensie en het versterken van de economie. De D66-leider gaat zelfs verder en spreekt over afspraken die langer dan één kabinetsperiode kunnen “volhouden”.
“We gaan met zijn drieën vol vertrouwen dit pad op”, verklaarde Yesilgöz optimistisch na de bekendmaking.
**Risico op stilstand**
De gekozen constructie brengt echter aanzienlijke risico’s met zich mee. Wat gebeurt er als andere partijen niet meewerken, vooral bij moeilijke beslissingen zoals bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid waar de drie partijen op lijken af te koersen? Waarom zouden oppositiepartijen dergelijke impopulaire maatregelen voor hun rekening nemen?
CDA-leider Henri Bontenbal toont zich niet bezorgd over dit dilemma. Hij gelooft dat partijen niet alleen “de lusten willen en niet de lasten”. Volgens hem bestaat er in de Kamer voldoende animo voor “prudent begrotingsbeleid” en uitgaven aan defensie en woningbouw. “Ik zie een groot verantwoordelijkheidsbesef”, aldus de CDA-leider.
**Gemengde reacties uit oppositie**
De reacties vanuit de oppositie zijn echter gematigd tot kritisch. GroenLinks-PvdA omschrijft de minderheidscoalitie als een “riskant experiment” en kondigt aan “voorstel per voorstel” te zullen bekijken hoe constructief zij zich opstellen. JA21 spreekt van “een gemiste kans”, maar belooft het beleid “met een opbouwend kritische blik” te beoordelen.
**Nieuwe samenwerkingsvormen gezocht**
Komende week gaan Jetten, Yesilgöz en Bontenbal “koffiedrinken” met andere partijleiders om te peilen hoe die tegenover samenwerking staan. Jetten hoopt op “nieuwe vormen van samenwerking”, zonder specifiek te worden over de invulling daarvan.
Om oppositiepartijen gunstig te stemmen, zal de coalitie waarschijnlijk moeten rekenen op het uitdelen van inhoudelijk wisselgeld: steun voor het ene voorstel in ruil voor concessies op een ander terrein. Zelfs personele gebaren zijn niet uitgesloten – Jetten sluit het aanstellen van bewindspersonen uit oppositiepartijen niet uit.
**Onzekere weg vooruit**
Informateur Letschert erkent de risico’s van de gekozen vorm, maar wijst erop dat ook meerderheidskabinetten geen garantie bieden voor succes. Verschillende meerderheidskabinetten zijn de afgelopen jaren immers voortijdig gevallen. Haar aanbeveling luidt: “Deze variant vergt een nieuwe samenwerking met het parlement. Oppositiepartijen moeten medeverantwoordelijkheid nemen.”
**Conclusie**
Of dit “riskante experiment” zal slagen, hangt volledig af van de bereidheid van oppositiepartijen om constructief mee te werken. De komende weken zullen cruciaal zijn: eerst moeten andere partijleiders worden gepolst, daarna moeten inhoudelijke en financiële afspraken worden gemaakt, en tenslotte moeten geschikte bewindspersonen worden gevonden. Het streven is om half februari een nieuw kabinet op het Haagse bordes te hebben staan – een ambitieuze doelstelling voor een constructie die haar levensvatbaarheid nog moet bewijzen.